Ο κώδικας Morosini

Il codice Morosini. Il mondo visto da Venezia (1094-1433). Edizione critica, introduzione, indice e altri apparati di Andrea Nanetti, t. 1-4, Fondazione Centro Italiano di Studi sull’Alto Medioevo, Spoleto 2010. σ. 2274, 17X24 εκ., ISBN 978-88-7988-194-4.

Το έργο χωρίζεται σε τέσσερις τόμους με τους ακόλουθους υπότιτλους.
Tomo primo: Introduzione e Cronaca-Diario dal 1094 al 1413 (fino a tutto il dogado di Michele Steno).
Tomo secondo: Diario dal 1414 a 13.v.1426 (dogado di Tommaso Mocenigo e §§ 1-445 del dogato di Francesco Foscari).
Tomo terzo: Diario dal 13.v.1426 al 20.ix.1433 (§§ 446-1983 del dogado di Francesco Foscari).
Tomo quarto: Saggio storico-Appendici-Bibliografia. Indice dal 1094 al . iv.1423 (fino a tutto il dogado di Tommaso Mocenigo) Fac-simile della carta nautica di Francesco de Cesanis datata 1421.

Συγγραφέας του εκδιδόμενου έργου είναι ο Antonio Morosini που γεννήθηκε περί το 1368 και πέθανε μετά το 1433. Βενετός πατρίκιος, γιός του Μάρκου, για τον οποίο ελάχιστα πράγματα μπορούν με βεβαιότητα να ειπωθούν, αφού δεν έχει προσδιοριστεί η κατοικία και η γειτονιά όπου διέμενε, ώστε να διακριθεί από τους ομώνυμούς του της ίδιας περιόδου. Το έργο του, στη χειρόγραφη μορφή του, φυλάσσεται σήμερα στη Βιέννη στην Österreichische Nationalbibliothek. Πρόκειται για δύο αυτόγραφους κώδικες με ταξινομικούς αριθμούς Codd. 6586-6587.

Τον εκδότη του έργου τον γνωρίζουμε ήδη από τις παλαιότερες ελληνικού ενδιαφέροντος εργασίες του, τον κατάλογο του Αρχείου Nani που φυλάσσεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη (Il fondo archivistico Nani nella Biblioteca Nazionale di Grecia. Euristica documentaria sulla Morea veneta, Istituto Ellenico di Studi Bizantini e Postbizantini, Venezia 1996 [Oriens Graeco-Latinus, 3]) και το δίτομο έργο με έγγραφα που αφορούν τη Μεθώνη και την Κορώνη τον 14ο και 15ο αιώνα (Documenta Veneta Coroni et Methoni rogata: euristica e critica documentaria per gli oculi capitates Comunis Venecianum (secoli XIV e XV, vol. 1, pars prima Atene 1999, pars secunda Atene 2007 [ΕΙΕ-ΙΒΕ, Πηγές 3 και 7]).

Η έκδοση του κώδικα Morosini, χωρίς τους πίνακες, αποτέλεσε τη διδακτορική του διατριβή στο πανεπιστήμιο της Bologna, και στη συνέχεια αποτέλεσε το πρώτο παράδειγμα χρονικού που εντάχθηκε στην ψηφιακή βιβλιοθήκη βενετσιάνικων και ραβεννατικών κωδίκων χρονικών που είναι διαθέσιμη στη σελίδα http://www.cronachevenezianeravennati.it την οποία διαχειρίζεται το Laboratorio di Chronachistica που διευθύνει ο Antonio Carile, στο Dipartimento di Storie e Metodi per la Conservazione dei Beni Culturali του Ateneo της Bologna.

Το παρουσιαζόμενο εδώ τετράτομο έργο, με την κριτική έκδοση του κώδικα Morosini, έχει την ακόλουθη δομή:
Προηγείται η Εισαγωγή στον χειρόγραφο κώδικα (Introduzione al codice manoscritto) όπου εξετάζονται, η προέλευση και οι δρόμοι που ακολούθησε έως ότου καταλήξει στη σημερινή του θέση, η στάχωσή του, η αρχιτεκτονική της σελίδας του, ο τρόπος κατασκευής του κώδικα, ο τύπος της γραφής του, η τύχη του χειρογράφου ανάμεσα στον 18ο και τον 20ό αιώνα. Σε ξεχωριστή ενότητα περιγράφονται τα κριτήρια που υιοθέτησε ο εκδότης για την έκδοση του έργου.
Ακολουθεί η κριτική έκδοση του κειμένου -Il codice Morosini edizione critica- (τόμοι πρώτος-τρίτος), το οποίο χωρίζεται σε τμήματα που ανταποκρίνονται στα «dogadi» και ακολουθούν την παραδοσιακή λίστα των δόγηδων της Βενετίας.
Ο τέταρτος τόμος περιέχει τα εργαλεία για την αξιοποίηση του έργου. Προηγούνται τα Apparati, στα οποία αναπτύσσονται τα θέματα: 1. O χρόνος και ο τρόπος σύνθεσης του χειρόγραφου κώδικα (Tempi e modalità di stesura del codice manoscritto) – 2. Βιογραφικές ειδήσεις για τον συγγραφέα (Notizie biografiche sull’autore:Antonio di Marco Morosini (ca. 1368-post 1433) – 3. Αφηγηματικές πηγές έως το 1400-Όψεις και προβλήματα (Aspetti e problemi presentati dalla tradizione cronachistica veneziana e in particolare dalla cronaca di Enrico Dandolo e dalle cronache della Famiglia B) – 4. Από το χρονικό στο diario (Dalla cronica al diario (1400-1433) nel filone della storiografia veneziana in volgare tre e quattrocentesca). Ακολουθούν δύο παραρτήματα, με τον χρονολογικό πίνακα των δόγηδων από το 697 έως το 1797 (Per una cronologia dei dogi di Venezia) και ένας κατάλογος των τυπωμένων εκδόσεων των βενετικών χρονικών (Per un repertorio delle edizioni a stampa di cronache veneziane). Έπεται η βιβλιογραφία, κατανεμημένη θεματολογικά, και το έργο ολοκληρώνεται με τον αναλυτικό πίνακα ονομάτων και πραγμάτων.

Ο Morosini ορίζει το έργο του ως χρονικό (cronica), όμως αυτό, παρότι ξεκινά από τη χρονογραφική παράδοση του βενετικού 14ου αιώνα, μεταμορφώνεται σιγά σιγά σε ένα πραγματικό diario, αφήνοντας ένα έργο ανοικτό που θα συνεχιστεί για όλον τον 15ο αιώνα από τον Giorgio Dolfin, τον Girolamo Priuli και τον Marin Sanudo. Το ενδιαφέρον του εκδιδόμενου έργου είναι προφανής. Η αξία του εντοπίζεται στο ότι αποτελεί ιστορική πηγή η οποία περιέχει πληροφορίες από πρώτο χέρι που αφορούν όλον τόν τότε γνωστό κόσμο. Η ιστορική αξία των βενετικών diari είναι γνωστή και εκτιμάται ιδιαίτερα αφού αποτελεί πηγή πληροφοριών για όλον τον ευρωπαϊκό χώρο. Στα diari υπάρχει ένας πλούτος πληροφοριών από πρώτο χέρι που αφορούν την πολιτική και την οικονομία τόσο την εσωτερική όσο και τη διεθνή. Τα diari είναι μια πρωτογενής πηγή όχι μόνο για τη μελέτη των πόλεων ξεχωριστά ή των εθνών, μα κυρίως για τή διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο οι σχέσεις μεταξύ των πόλεων αυτών καθόρισαν την παγκόσμια ιστορία στο γαιοπολιτικό πλέγμα του 15ου αιώνα.

Περιοριζόμενοι στον ελληνικό χώρο, και στηριζόμενοι αποκλειστικά στο Ευρετήριο (σ. 2160-2180) επισημαίνουμε, εντελώς ενδεικτικά, το πλούσιο υλικό και την ποικιλία των θεμάτων που αφορούν τα νησιά του Αιγαίου (Χίος, Τένεδος, Κυκλάδες, Εύβοια κ.α.), του Ιονίου (Κέρκυρα, Παξοί, Ερείκουσα, Οθωνοί, Κεφαλληνία, Κύθηρα, Ζάκυνθος), την Κρήτη, τη Στερεά Ελλάδα (Βοδονίτσα, Λαμία, Πτέλεος, Ναύπακτος), την Πελοπόννησο (Κόρινθος, Μεθώνη, Κορώνη, Άργος, Ναύπλιο, Μάνη, Πάτρα), την Ήπειρο, τα Δωδεκάνησα, την Κωνσταντινούπολη.

[Η παρουσιάση στηρίχθηκε κυρίως στην εισαγωγή του A. Nanetti].

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s