Περίγραμμα Ιστορίας του Μεταβυζαντινού Δικαίου του Λατινοκρατούμενου Ελληνισμού

Χατζάκης Ιωάννης, Περίγραμμα Ιστορίας του Μεταβυζαντινού Δικαίου του Λατινοκρατούμενου Ελληνισμού. Τα λατινικά, ιταλικά και γαλλικά κείμενα, Αθήναι, Γραφείον δημοσιευμάτων της Ακαδημίας Αθηνών, 2012 [Πραγματείαι της Ακαδημίας Αθηνών, τόμος 65, 2012], σ. 471, 21Χ28 εκ., ISBN 978-960-404-228-9.

Ο τόμος αποτελεί τη συνέχεια του «Περιγράμματος του Μεταβυζαντινού Δικαίου», που εκδόθηκε το 2011 και περιλάμβανε τα ελληνικά κείμενα. Ο παρών τόμος περιλαμβάνει τις λατινικές, ιταλικές και γαλλικές νομικές πηγές του λατινοκρατούμενου Ελληνισμού πού έχουν δημοσιευτεί από τον 19ο αιώνα έως το 2007 και αφορούν τις περιοχές εκείνες που, μετά το 1204, πέρασαν κάτω από δυτικές κυριαρχίες. Το δίκαιο των περιοχών αυτών, παρά τις αμφισβητήσεις που έχουν διατυπωθεί στο παρελθόν, εντάσσεται στην έννοια του «μεταβυζαντινού δικαίου», αφού οι περισσότερες από τις περιοχές αυτές δεν επανήλθαν ποτέ στους κόλπους του βυζαντινού κράτους, αλλά παρέμειναν σε δυτική κυριαρχία έως την ενσωμάτωσή τους στην οθωμανική αυτοκρατορία ή αργότερα στο ελληνικό κράτος.

Ως αφετηρία έναρξης της αποδελτίωσης των πηγών που περιλαμβάνει ο τόμος τίθεται το έτος 1204, με εξαίρεση τα πέντε πρώτα έγγραφα που αφορούν τη φραγκική κυριαρχία στην Κύπρο, η οποία ξεκίνησε λίγο νωρίτερα, το 1191. Το χρονολογικό όριο τερματισμού της περιόδου του μεταβυζαντινού δικαίου ποικίλλει για τα εδάφη που εντάσσονται εδώ, αφού η ενσωμάτωσή τους στο νεοελληνικό κράτος έγινε σταδιακά σε διαφορετικές χρονικές στιγμές που φτάνουν έως και το 1912.

Οι πηγές προέρχονται ή αφορούν όλα τα εδάφη τα οποία γνώρισαν τη λατινική κυριαρχία. Επιπλέον αποδελτιώθηκαν κείμενα που αφορούν περιοχές εκτός των ορίων του ελληνικού χώρου, στις οποίες εγκαταστάθηκαν ελληνόφωνοι πληθυσμοί, όπως κείμενα που αφορούν την ελληνική κοινότητα της Βενετίας, επειδή η οργάνωση των κοινοτήτων αυτών «φαίνεται να συνταιριάζει το δίκαιο της εκάστοτε επικυρίαρχης δύναμης με βασικά στοιχεία της νομικής παράδοσης των μελών τους». Με το ίδιο σκεπτικό περιλήφθηκαν και πηγές προερχόμενες από τις λατινικές κοινότητες της Ανατολής.

Οι πηγές διακρίνονται σε νοταριακές πράξεις και σε διοικητικά έγγραφα. Στη δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνονται οι πράξεις της διοίκησης, οι διοικητικές αναφορές, τα πιστοποιητικά γάμων και βαπτίσεων. Επίσης αποδελτιώθηκαν οι δικαστικές αποφάσεις και τα πρακτικά δικών που προέρχονται κυρίως από διοικητικά όργανα και παρουσιάζουν ενδιαφέρον, αφού αποτυπώνουν το ισχύον δίκαιο και τον τρόπο της εφαρμογής του.

Στην αποδελτίωση συμπεριλαμβάνονται όχι μόνον οι αποφάσεις των τοπικών διοικητικών οργάνων, αλλά και εκείνες των κεντρικών κυβερνητικών οργάνων. Αυτό για τον βενετοκρατούμενο χώρο, που μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα, σημαίνει ότι αποδελτιώθηκαν και όλες εκείνες οι πράξεις των διοικητικών οργάνων της Βενετίας που αφορούσαν τις περιοχές που είχε στην κατοχή της, τα έγγραφα διορισμού των διαφόρων αξιωματούχων, στα οποία καθορίζονταν τα καθήκοντα και ο τρόπος άσκησής τους, καθώς και οι εκθέσεις που κατέθεταν στην κεντρική διοίκηση μετά το τέλος της θητείας τους. Επιπλέον αποδελτιώθηκαν και πηγές που αφορούσαν τη λατινική και την ορθόδοξη Εκκλησία, την ιεραρχία των οποίων η Βενετία θεωρούσε μέρος του διοικητικού της μηχανισμού.

Στον τόμο, προηγείται η Βιβλιογραφία, στην οποία καταγράφονται, ταξινομημένες αλφαβητικά, 874 μελέτες στις οποίες δημοσιεύονται νομικές πηγές. Ακολουθούν οι Συντομογραφίες, και στη συνέχεια υπάρχει εκτενής Εισαγωγή, στα ελληνικά και αντικριστά στα γαλλικά. Στην Εισαγωγή προσδιορίζονται «η έννοια, τα τοπικά και χρονολογικά όρια του μεταβυζαντινού δικαίου» ιδιαίτερα στον χώρο του λατινοκρατούμενου Ελληνισμού, καθώς και η μεθοδολογία και τα κριτήρια σύνταξης του Περιγράμματος. Η παρουσίαση των νομικών πηγών γίνεται στην ενότητα με τον τίτλο «Περίγραμμα Ιστορίας του Μεταβυζαντινού Δικαίου του λατινοκρατούμενου Ελληνισμού». Στην παρουσίαση ακολουθείται αυστηρή χρονολογική σειρά, μέσα σε 853 αριθμημένα λήμματα, στα οποία δίνονται τα πλήρη στοιχεία της βιβλιογραφικής παραπομπής, τα χρονικά όρια των δημοσιευμένων πηγών, ο γενικός νομικός χαρακτηρισμός του συνόλου των εγγράφων, οι γεωγραφικές ενδείξεις, καθώς και η χρησιμοποιούμενη γλώσσα. Μετά το σχετικό λήμμα, παρατίθενται αποσπάσματα πηγών, όπου κρίθηκε είτε ότι παρουσίαζαν ιδιαίτερο νομικό και ιστορικό ενδιαφέρον είτε ότι αποτελούσαν αντιπροσωπευτικά δείγματα ενός τύπου νομικών πράξεων. Έπονται το Ευρετήριο Νομικών Όρων, το Ευρετήριο Τόπων και το Χρονολόγιο σημαντικών ιστορικών γεγονότων που αφορούν τις λατινοκρατούμενες περιοχές.

Το έργο αποτελεί την πρώτη συστηματική προσπάθεια συγκέντρωσης και επεξεργασίας των δημοσιευμένων ξενόγλωσσων νομικών πηγών του λατινοκρατούμενου Ελληνισμού (ο Δ. Γκίνης στο «Περίγραμμα» και στα συμπληρώματά του είχε συμπεριλάβει ελάχιστα ξενόγλωσσα έγγραφα). Πρόκειται για έργο κοπιαστικό, το οποίο ο κ. Χατζάκης έφερε με επιτυχία σε πέρας παραδίδοντας στην επιστημονική κοινότητα ένα έργο το οποίο δεν απευθύνεται αποκλειστικά στους νομικούς, αλλά σε ένα ευρύ κύκλο μελετητών και ερευνητών του χώρου.

Φυσικά στο διάστημα που μεσολάβησε από το 2007 έως σήμερα πολλά προστέθηκαν τόσο στις ξενόγλωσσες όσο και στις ελληνόγλωσσες νομικές πηγές, γεγονός που φανερώνει την ανάγκη συνέχισης του ομολογουμένως τεράστιου έργου που έχει έως τώρα πραγματοποιηθεί από το Κέντρο Ερεύνης της Ιστορίας του Ελληνικού Δικαίου της Ακαδημίας Αθηνών, αλλά και τη χρησιμότητα που θα είχε για την έρευνα η κατάρτιση μιας on line βάσης δεδομένων, η οποία θα μπορούσε να ενημερώνεται τακτικά με ό,τι νεότερο δημοσιεύεται.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s