Σύνταγμα (Corpus) χαραγμάτων εκκλησιών και μονών της Κρήτης

Δημήτριος Τσουγκαράκης – Ελένη Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη, Σύνταγμα (Corpus) χαραγμάτων εκκλησιών και μονών της Κρήτης, Ακαδημία Αθηνών – Κέντρον Ερεύνης του Μεσαιωνικού και Νέου Ελληνισμού, Αθήνα 2015, σ. 354, 24Χ17 εκ., ISBN 978-960- 404-296-8.

Tsougarakis-CorpusΤο βιβλίο είναι το αποτέλεσμα πολύχρονης έρευνας των συγγραφέων στο χώρο της Κρήτης, κατά τη διάρκεια της οποίας ελέγχθηκαν πάνω από 770 ναοί και μονές. Η έρευνα, η καταγραφή και η έκδοση των χαραγμάτων των ναών και μονών της Κρήτης ξεκίνησε το 1992 και εντάχθηκε στο πρόγραμμα «Τα μοναστήρια της Ελλάδος 1. Τα μοναστήρια της Κρήτης» του Κέντρου Ερεύνης του Μεσαιωνικού και Νέου Ελληνισμού της Ακαδημίας Αθηνών, από όπου χρηματοδοτήθηκε έως το 1999 και στη συνέχεια υποστηρίχθηκε από τους συγγραφείς έως το 2014.

Εκδίδονται συνολικά 2.707 χαράγματα προερχόμενα από 235 ναούς και μονές της Κρήτης. Από αυτά, τα 2280 είναι προσδιορισμένα γλωσσικά και κατανέμονται ως εξής: 1561 (ποσοστό περίπου 70%) λατινικά ή ιταλικά, 697 ελληνικά, 15 δίγλωσσα και 7 τα οποία δεν μπορούν να χαρακτηριστούν γλωσσικά. Υπάρχουν επίσης 263 χρονολογίες και 164 σχέδια (πίνακας 1). Τα χαράγματα που περιλαμβάνονται στην έκδοση εκτείνονται από τον 14ο έως τις αρχές του 19ου αιώνα με χρονικό όριο το 1821. Το παλαιότερο από αυτά είναι του έτους 1304 στον Άγιο Γεώργιο του χωριού Λαμπηνή (νομού Ρεθύμνης).

Τα περισσότερα χαράγματα βρέθηκαν πάνω στους ζωγραφισμένους τοίχους των μνημείων και αποτελούν στην πλειονότητά τους ενθυμήσεις, δηλαδή καταγραφές της παρουσίας προσώπου/ων σε ένα ναό ή μονή. Ανάμεσά τους, σημαντικός είναι ο αριθμός των μονογραμμάτων και των οικοσήμων, ενώ μοναδικό στο είδος του είναι το χάραγμα είδους συμβολαιογραφικής πράξης χαραγμένης στον τοίχο της μονής των Αγίων Πέτρου και Παύλου στο ακρωτήριο Σπάθα, με ημερομηνία 27 Μαρτίου 1545.

Τα χαράγματα δημοσιεύονται χωρισμένα κατά γεωγραφικές ενότητες με βάση του νομούς και τις ιστορικές επαρχίες της Κρήτης, με κατεύθυνση από τα δυτικά προς τα ανατολικά. Σε κάθε νομό οι επαρχίες κατατάσσονται αλφαβητικά και σε κάθε επαρχία οι οικισμοί επίσης. Το ίδιο γίνεται και για τους ναούς σε κάθε οικισμό. Τα χαράγματα κάθε ναού παρουσιάζονται από τα παλαιότερα προς τα νεότερα. Τα κείμενα των χαραγμάτων αποδίδονται κατά τον δυνατόν πιστά, ώστε να έχει ο αναγνώστης μια σχεδόν πιστή οπτική εικόνα του κάθε χαράγματος. Τα οικόσημα και τα μονογράμματα αποδίδονται σχεδιαστικά, ενώ παρατίθενται και φωτογραφικά δείγματα επιλεγμένων χαραγμάτων.

Στην έκδοση, ως Παράρτημα, περιλήφθηκε επίσης υλικό προερχόμενο από τον λεγόμενο «Λαβύρινθο της Γόρτυνας», υπόγειο λατομείο της ρωμαϊκής εποχής κοντά στον αρχαιολογικό χώρο της αρχαίας Γόρτυνας, η ταύτιση του οποίου με τον Λαβύρινθο της μινωϊκής εποχής συνετέλεσε στο να γίνει δημοφιλής τόπος επίσκεψης. Οι συγγραφείς δημοσιεύουν χαράγματα προερχόμενα από τρεις πηγές: την έκδοση της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας στο Ελληνικό Σπηλαιολογικό Αρχείο, τις αναφορές του Tournefort και τις φωτογραφίες που δημοσιεύτηκαν σε δύο τεύχη του περιοδικού Κρητικό Πανόραμα και στον διαδικτυακό τόπο του Thomas M. Wardmann. Συνολικά δημοσιεύονται 64 χαράγματα με παλαιότερο χάραγμα του 1444.

Το Σύνταγμα των χαραγμάτων της Κρήτης, προϊόν υπομονής, επιμονής και μόχθου μεγάλου, πλαισιωμένο με πίνακες και ευρετήρια αποτελεί πολύτιμο εργαλείο στα χέρια των ειδικών: ιστορικών, αρχαιολόγων, επιγραφολόγων, παλαιογράφων αλλά άλλων κλάδων της επιστημονικής κοινότητας. Ευχόμαστε η έρευνα σύντομα να συμπεριλάβει και εκείνες τις εκκλησίες οι οποίες για διάφορους λόγους παρέμειναν κλειστές κατά τη διάρκεια της έρευνας. Η μελέτη των ναών και μονών, τόσο ως κτισμάτων όσο και ως χώρων φύλαξης κειμηλίων, βιβλιακού και αρχειακού υλικού, αποδεικνύεται συχνά υπόθεση επίπονη, έργα όμως ανάλογα με το παρουσιαζόμενο εδώ, αρκούν να πείσουν τους κατά περίπτωση υπευθύνους ότι οφείλουν να παρέχουν κάθε δυνατή διευκόλυνση στην έρευνα.
Περιμένουμε με ενδιαφέρον και το Σύνταγμα των επιγραφών των ναών και μονών της Κρήτης, το οποίο έχουν αναγγείλει οι συγγραφείς και το οποίο θα περιλαμβάνει τόσο τις ανέκδοτες επιγραφές που συγκεντρώθηκαν από τους ίδιους κατά τη διάρκεια της έρευνάς τους όσο και τις ήδη δημοσιευμένες.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Πρόλογος.
Συντομογραφίες.
Κατάλογος εικόνων.
Εισαγωγή (Τα χαράγματα στην σύγχρονη έρευνα, Τα χαράγματα στις εκκλησίες και μονές της Κρήτης).
Πίνακας 1. Κατανομή χαραγμάτων κατά αιώνα, περιοχή και είδος.
Πίνακας 2. Κατανομή χρονολογημένων χαραγμάτων ανά αιώνα.
Πίνακας 3. Κατανομή γλωσσικά προσδιορισμένων χαραγμάτων ανά νομό.
Βραχυγραφίες.
Τα χαράγματα (Νομός Χανίων, Νομός Ρεθύμνου, Νομός Ηρακλείου, Νομός Λασιθίου).
Παράρτημα: Τα χαράγματα του «Λαβυρίνθου» της Γόρτυνας.
Πίνακας 4. Αξιώματα και επαγγέλματα.
Πίνακας 5. Αντιστοιχίες.
Βιβλιογραφία.
Σχέδια.
Παράρτημα εικόνων.
Ευρετήρια: Α. Ονομάτων και πραγμάτων και Β. Εκκλησιών και μονών.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s