Πέτρος Καστροφύλακας, Νοτάριος Χάνδακα. Πράξεις 1558-1559

Panopoulou,KastrofylakasΑγγελική Πανοπούλου (εισαγωγή-έκδοση), Πέτρος Καστροφύλακας, Νοτάριος Χάνδακα. Πράξεις 1558-1559, Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη & Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών / Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Ηράκλειο-Αθήνα 2015, σ. 535, 17Χ24 εκ., ISBN 978-960-7970-68-8.

Η παρούσα έκδοση, προϊόν συνεργασίας της Βικελαίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης Ηρακλείου και του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, εκπονήθηκε στο πλαίσιο του Προγράμματος «Βυζάντιο και Δύση» του Τομέα Βυζαντινών Ερευνών του Ινστιτούτου Ιστορικών Ερευνών του ΕΙΕ, ένας από τους κύριους ερευνητικούς άξονες του οποίου είναι η έκδοση πηγών από τις ελληνικές περιοχές που περιήλθαν στην κυριαρχία των Δυτικών μετά την 4η Σταυροφορία. Στην έως τώρα δραστηριότητα του Προγράμματος περιλαμβάνεται η δημοσίευση διαφόρων πηγών, μεταξύ των οποίων και νοταρικοί κώδικες από την Κεφαλληνία, τη Μεθώνη και την Κορώνη. Στην παραπάνω εκδοτική παραγωγή, προστίθεται σήμερα η έκδοση των πράξεων του νοταρίου Χάνδακα Πέτρου Καστροφύλακα, των ετών 1558-1559.

Την εισαγωγή και την έκδοση των πράξεων υπογράφει η Αγγελική Πανοπούλου, ερευνήτρια του Τομέα Βυζαντινών Ερευνών του Ινστιτούτου Ιστορικών Ερευνών, η οποία με τις μελέτες της έχει αναδείξει τη σημασία του αρχειακού και ειδικότερα του νοταρικού υλικού στην έρευνα του καθημερινού βίου, της οικονομίας και του υλικού πολιτισμού. Όπως, άλλωστε, σημειώνει ο διευθυντής του ΙΙΕ του ΕΙΕ Ταξιάρχης Κόλιας στον πρόλογο του βιβλίου, «οι νοταριακές πηγές αποτελούν βασική πηγή για τη μελέτη των οικονομικών σχέσεων, της κοινωνικής σύνθεσης και της προσωπογραφίας της εποχής που συντάχθηκαν καθώς και για τη διερεύνηση των γλωσσικών και νομικών όρων» (σ. 9).

Οι πράξεις του νοταρίου Πέτρου Καστροφύλακα εκδίδονται από το νοταρικό πρωτόκολλο που σώζεται στον φάκελο 37 της σειράς Notai di Candia του Κρατικού Αρχείου της Βενετίας. Πρόκειται για κώδικα 154 φύλλων (12+142) που περιέχει 435 πράξεις, στις οποίες προστίθενται επιπλέον 48 συμπληρωματικές, καταχωρισμένες στα περιθώρια των φύλλων ή στο τέλος των κυρίων πράξεων. Οι πράξεις, οι οποίες στο σύνολό τους είναι γραμμένες στα ελληνικά, αφορούν προπωλήσεις προϊόντων, πληρεξούσια, αποδείξεις εξόφλησης, είσπραξης ή παραλαβής, συμβάσεις εργασίας και μαθητείας, προικοσύμφωνα.

Στην Εισαγωγή του βιβλίου (σ. 13-74), η σ. περιγράφει την εποχή και το επάγγελμα του νοταρίου, και στη συνέχεια παρέχει τα διαθέσιμα βιογραφικά στοιχεία για τον νοτάριο, ο οποίος έφερε τον τίτλο του νοταρίου «βασιλικής εξουσίας» («publicus imperiali auctoritate notarius») σύμφωνα με την υπογραφή του. Στην ίδια ενότητα, στηριζόμενη σε στοιχεία προερχόμενα από τις πράξεις του νοταρίου Αντωνίου Πανταλέου, η σ. βεβαιώνει την ταύτιση του νοταρίου Πέτρου Καστροφύλακα με τον ομώνυμο συντάκτη του έργου «Libro de informattion delle cose publiche del Regno de Candia, et isolle de Cerigho, Zante, Zaffalonia et Corfù….» ο οποίος με την ιδιότητα του λογιστή (rasonato) διενήργησε το 1583 την απογραφή της Κρήτης και των νησιών του Ιονίου για λογαριασμό των συνδίκων (sindici) Zuanne Gritti και Giulio Garzoni. Ακολουθεί η περιγραφή του πρωτοκόλλου και των περιεχομένων πράξεων. Στη συνέχεια η σ. σκιαγραφεί την ταυτότητα των συμβαλλομένων και των μαρτύρων. Επισημαίνει την κοινωνικο-επαγγελματική τους ταυτότητα και το φύλο, ανιχνεύει τους οικογενειακούς δεσμούς και τα κοινωνικά δίκτυα, διερευνά τη γεωγραφική τους προέλευση και τον τόπο κατοικίας τους, τον χρόνο και τον χώρο των συναλλαγών τους.

Στο κύριο μέρος, με τον τίτλο «Πέτρος Καστροφύλακας – Πράξεις 1558-1559), περιέχονται οι πράξεις (σ. 75-450), στην έκδοση των οποίων διατηρήθηκε η ορθογραφία και ο τονισμός του κειμένου. Κάθε πράξης προηγείται ο αύξων αριθμός, σύντομος τίτλος, η ημερομηνία σύνταξης και σύντομη περίληψη.

Η έκδοση ολοκληρώνεται με ένα χρησιμότατο Γλωσσάρι (σ. 451-487), δύο Ευρετήρια: ένα Προσώπων και τόπων (σ. 491-523) και ένα Ειδολογικό (σ. 525-527), και τέσσερεις εικόνες από το πρωτόκολλο του νοταρίου.

Η έκδοση του πρωτοκόλλου του Πέτρου Καστροφύλακα, προστιθέμενη στον ήδη αξιοσημείωτο αριθμό ανάλογων εκδόσεων από τον χώρο της Κρήτης, αποτελεί πολύτιμη πηγή για την ιστορία του νησιού κατά την ύστερη περίοδο της βενετικής κυριαρχίας. Το γεγονός μάλιστα ότι πρόκειται για πράξεις γραμμένες στην ελληνική γλώσσα, προσδίδει στην έκδοση ιδιαίτερη αξία, καθώς αποτελεί πηγή για τη μελέτη της νεοελληνικής γλώσσας και ειδικότερα της κρητικής διαλέκτου.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Πρόλογοι (Ταξιάρχη Κόλια, Γιάννη Μαυρομάτη).

Εισαγωγή (1. Ο νοτάριος. 2. Το πρωτόκολλο. 3. Συμβαλλόμενοι και μάρτυρες παρακαλετοί. 4. Συναλλαγές, οι χρόνοι και οι χώροι τους).

Κανόνες έκδοσης.

Συμβολαιογραφικές πράξεις 1558-1559.

Γλωσσάρι.

Ευρετήρια (2. Προσώπων και τόπων. 2. Ειδολογικό).

Εικόνες.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s