Οι πρώτες μεταφράσεις κειμένων τέχνης από τον Παναγιώτη Δοξαρά

Dia-tin-zografianΠαναγιώτης Ιωάννου (έκδ.-επιμ.), Λεονάρντο ντα Βίντσι, Λεόν Μπαττίστα Αλμπέρτι, Αντρέα Πότσο. Δια την Ζωγραφίαν. Οι πρώτες μεταφράσεις κειμένων τέχνης από τον Παναγιώτη Δοξαρά. Έκδοση-Επιστημονική επιμέλεια – Εισαγωγή Παναγιώτης Κ. Ιωάννου, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης – Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών, Ηράκλειο 2016, σ. 624, 17×24 εκ., ISBN 978-960-524-460-6.

Στις αρχές του 18ου αιώνα μεταξύ Μοριά, Επτανήσων και, πιθανότατα, Βενετίας, ο ζωγράφος και στρατιωτικός Παναγιώτης Δοξαράς (1662-1729) μετέφρασε στα ελληνικά τις πραγματείες περί ζωγραφικής του Λεονάρντο ντα Βίντσι και του φλωρεντινού ουμανιστή Λεόν Μπατίστα Αλμπέρτι, κείμενα που συγκαταλέγονται στις σημαντικότερες πηγές της ιστορίας της ευρωπαϊκής τέχνης, καθώς και οδηγίες για την τέχνη της τοιχογραφίας του ιησουίτη ζωγράφου Αντρέα Πότσο. Συνάμα, εξελλήνισε χιλιάδες ονόματα ζωγράφων που περιλαμβάνονταν στο πρώτο καλλιτεχνικό λεξικό, όπως κυκλοφόρησε στα ιταλικά το 1719, και μετέφρασε μια ομιλία του Πάολο Σενιέρι, επιφανούς ιησουίτη ιεροκήρυκα της εποχής. Ο Δοξαράς συγκέντρωσε τις μεταφράσεις αυτές, καθώς και κάποια μικρότερα κείμενα, σε ένα εικονογραφημένο χειρόγραφο, με τον τίτλο «Τέχνη Ζωγραφίας», το οποίο, άγνωστο για ποιους λόγους, δεν εκδόθηκε τότε και έφτασε ώς εμάς σε δύο απόγραφα: ένα στη Μαρκιανή Βιβλιοθήκη της Βενετίας και ένα, από πολλές απόψεις πληρέστερο, στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος. Στον παρόντα τόμο εκδίδονται για πρώτη φορά, με διπλωματική μέθοδο, τα κείμενα που απαρτίζουν το απόγραφο της Εθνικής Βιβλιοθήκης.

Η πρωτοβουλία του Δοξαρά, ο οποίος συνήθως προσδιορίζεται ως ο πρώτος νεοέλληνας ζωγράφος ή ως ο «μεταβυζαντινός» που έγινε «δυτικός», εκτός του ότι συνιστά μια δυνάμει παρέμβαση στο καλλιτεχνικό γίγνεσθαι των ελληνόφωνων πληθυσμών, τόσο σε θεωρητικό όσο και σε τεχνικό επίπεδο, παρουσιάζει επιπλέον ένα γενικότερο ενδιαφέρον: ως προς τη γλώσσα που χρησιμοποιήθηκε, καθώς μεταγλωττίστηκαν για πρώτη φορά λέξεις που αντιστοιχούσαν σε όρους και έννοιες δίχως αναλογία στον κόσμο για τον οποίο προορίζονταν οι μεταφράσεις, και ως προς τη διάχυση θρησκευτικών και, με την ευρεία έννοια, πολιτικών ιδεών από τον δυτικό στον ανατολικό-ορθόδοξο κόσμο. Ας σημειωθεί, τέλος, ειδικά για την πραγματεία του Ντα Βίντσι, ότι η μετάφραση του Δοξαρά είναι από τις πρώτες που εκπονήθηκαν σε πανευρωπαϊκό επίπεδο και ότι παραμένει, ακόμα, η μόνη διαθέσιμη στην ελληνική γλώσσα.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Πρόλογος

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ο  ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ  ΔΟΞΑΡΑΣ  ΚΑΙ  Ο  ΚΩΔΙΚΑΣ  «ΤΕΧΝΗ  ΖΩΓΡΑΦΙΑΣ»

  1. Παναγιώτης Δοξαράς, «ιππεύς Πελοποννήσιος». Στοιχεία βιογραφίας και εργογραφίας
  2. Ο διττός χαρακτήρας του έργου του Παναγιώτη Δοξαρά στο πλαίσιο της ζωγραφικής της εποχής του
  1. Το σύγγραμμα «Τέχνη Ζωγραφίας»

Το απόγραφο της Μαρκιανής Βιβλιοθήκης της Βενετίας

Το απόγραφο της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος

Ομοιότητες και διαφορές μεταξύ των δύο απογράφων

Τα περιεχόμενα του αθηναϊκού απογράφου και οι πηγές τους

α. Η έκδοση των πραγματειών του Leonardo da Vinci και του Leon Battista Alberti (1651) και οι επιλογές του Δοξαρά

β. Οι οδηγίες περί τοιχογραφίας του Andrea Pozzo

γ. Ο εξελληνισμός του Abcedario pittorico του Pellegrino Antonio Orlandi (1719)

δ. Ο Λόγος του Paolo Segneri

  1. Το σύγγραμμα «Περί Ζωγραφίας»
  2. Η μεταφραστική τακτική του Δοξαρά και η γλώσσα της μετάφρασης στο σύγγραμμα «Τέχνη Ζωγραφίας»
  3. Οι προϋποθέσεις δημιουργίας, οι στόχοι και οι αποδέκτες μιας έκδοσης που δεν έγινε
  4. Απόηχοι του κώδικα «Τέχνη Ζωγραφίας»
  5. Η παρούσα έκδοση

Πηγές – Βιβλιογραφία

«ΤΕΧΝΗ ΖΩΓΡΑΦΙΑΣ»: ΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ ΑΘΗΝΑΪΚΟΥ ΑΠΟΓΡΑΦΟΥ (1724)

Αφιέρωση του Παναγιώτη Δοξαρά στον Ιησού Χριστό

Προοίμιο του ιερομόναχου Λεόντιου

Αφιέρωση του Ραφαήλ Δουφρέσνε στην πριγκίπισσα Χριστίνα

[Α΄] Βίος Λιονάρδο του Βίντζη, συγγραφείς παρά του Ραφαήλ Δουφρέσνε

-Μεταχείρησις διά την ζωγραφίαν, Λιονάρδου του Βίντζη.

-Πίναξ των κεφαλαίων της μεταχειρίσεως της παρούσης βίβλου

[Β΄] Λέων Βαπτιστής ο Αλβέρτης, Διά την ζωγραφίαν

Αφιέρωση του Ραφαήλ Δουφρέσνε στον Κάρολο Εράρδ

-Βίος Λέοντος Βαπτιστού του Αλβέρτου, συγγραφείς παρά του Ραφαήλ Δουφρέσνε

Διά την ζωγραφίαν

Βιβλίον Πρώτον

Βιβλίον Δεύτερον

Βιβλίον Τρίτον

[Γ΄] Σύντομος διδασκαλεία διά την ζωγραφίαν του τείχου του Ανδρέα Πότζο

[Δ΄] Κατάλογος των πλέον αρίστων ζωγράφων, νέων και παλαιών, συλεχθέντων εκ διαφόρων βιβλίων, εληνικών τε και ιταλικών, μετά πλήστης επιμελείας

Αρχής των παλαιοτάτων ζωγράφων

Αρχή των παλαιών και νεοστών  ζωγράφων

[Ε΄] Εκ των του διδασκάλου πατρός λόγων, κυρίου Παύλου Σέγνιερη

Σημειώσεις

Γλωσσάριο

Κείμενο παρουσίασης και πίνακας περιεχομένων από:

http://www.cup.gr/%CE%94%CE%99%CE%91-%CE%A4%CE%97%CE%9D-%CE%96%CE%A9%CE%93%CE%A1%CE%91%CE%A6%CE%99%CE%91%CE%9D_p-280076.aspx?LangId=1

Εξώφυλλο: http://www.e-shop.gr/images/BKS/BIG/BKS.0556443.jpg

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s