Η Πνευματική Πορεία του Γένους, με όχημα το χειρόγραφο και το έντυπο βιβλίο

K. Σπ. Στάικος, Η Πνευματική Πορεία του Γένους, με όχημα το χειρόγραφο και το έντυπο βιβλίο, Α´ τόμος, 13ος αιώνας-μέσα 16ου, εκδόσεις Άτων, Αθήνα 2017, σ. xxxii+462, 21Χ29 εκ., ISBN:978-618-5337-00-1

Πρόκειται για τον πρώτο τόμο, ενός τετράτομου πονήματος με τον γενικό τίτλο «Η Πνευματική Πορεία του Γένους με όχημα το χειρόγραφο και το έντυπο βιβλίο» που θα ολοκληρωθεί έως το 2020. Κατά τον συγγραφέα, τον ιστορικό του βιβλίου Κ. Στάικο, το έργο σκοπό έχει να καταδείξει τον ακριβή ρόλο που διαδραμάτισαν το χειρόγραφο και το έντυπο βιβλίο, όχι μόνον ως φορείς εκπαίδευσης και γνώσης, αλλά και ως συνδετικοί κρίκοι για τη διαμόρφωση της συνείδησης του Γένους, από την Άλωση έως τα προεπαναστατικά χρόνια.
Ο πρώτος τόμος, έπειτα από τη σύντομη περιγραφή του πλαισίου που διαμορφώθηκε στον ελληνικό χώρο από την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης το 1204 και έως την Άλωση, πραγματεύεται τις απαρχές της διδασκαλίας της ελληνικής γλώσσας και γραμματείας, αρχικά στην Ιταλία και στη συνέχεια στον Βορρά, ως απαραίτητο στοιχείο για την ολοκλήρωση του ουμανιστικού κινήματος, που άρχισε να εκδηλώνεται από τα μέσα του 14ου αιώνα. Στη συνέχεια γίνεται εκτεταμένα λόγος για την αναζήτηση και τη συλλογή ελληνικών χειρογράφων, το μεταφραστικό ρεύμα, τη διαμάχη για το φιλοσοφικό πρωτείο μεταξύ Πλάτωνα και Αριστοτέλη, τις απαρχές της διδασκαλίας των Ελληνικών στο Πανεπιστήμιο της Πάδοβας και τον ρόλο του έντυπου βιβλίου στη διάδοση της αρχαίας ελληνικής και βυζαντινής γραμματείας. Τέλος, εξαίρεται ο ρόλος της Εκκλησίας με τα τρία Πατριαρχεία της Ανατολής, αλλά και τα μοναστηριακά κέντρα – το Άγιο Όρος και τα Μετέωρα–, που πρόσφεραν στέγη στον πνευματικό κόσμο ο οποίος διαβιούσε κάτω από ξένη κυριαρχία, και στον ρόλο των κωδικογράφων στην αναπαραγωγή της πνευματικής παράδοσης.
Στους επόμενους τόμους (κατά τον συγγραφέα), εξετάζεται η πορεία του Γένους σε Δύση και Ανατολή, ο καθένας για μια χρονική περίοδο της τάξης του ενός αιώνα. Σε κάθε περίοδο καταγράφονται οι πνευματικές και οι πρακτικές επιδόσεις της ελληνικής λογιοσύνης, καθώς και η συμβολή τους στην ανάπτυξη (όχι μόνο πνευματική αλλά και κοινωνική) διαφόρων τόπων.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ ΕΝ ΕΙΔΕΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ
ΤΑ ΤΟΥ ΚΑΙΣΑΡΟΣ Τῼ ΚΑΙΣΑΡΙ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄. Από την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης το 1204 ώς την Άλωση το 1453. Πολιτικές και θρησκευτικές ελευθερίες, οικονομία και μεταναστεύσεις
Ιστορικό – Ιδεολογικό πλαίσιο
Βυζαντινά κράτη (Η Αυτοκρατορία της Νίκαιας – Η Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας – Τό Δεσποτάτο της Ηπείρου – Η Αυτοκρατορία της Θεσσαλονίκης)
Λατινικά βασίλεια (Το Κυπριακό βασίλειο – Ηπειρωτική Ελλάδα – Η Ηγεμονία της Αχαΐας – Η καταλανική μάστιγα -Βενετικές κτήσεις – Ο Ελληνισμός της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας)
Πολιτισμικές επιδράσεις των Λατίνων στην Ελλάδα
Διοίκηση-Οικονομία στα κατεχόμενα εδάφη από τους Οθωμάνους και τους Βενετούς
Αγροτική-Βιοτεχνική παραγωγή (Προϊόντα – Κτηνοτροφία – Βιοτεχνία – Εργατικό δυναμικό) Εμπόριο-Ναυτιλία (Διακομιστικό εμπόριο – Ναυτιλία)
Διασπορά των λαών (Εποικισμοί – Οι Αρμένιοι – Οι Ραγουζαίοι – Οι Εβραίοι – Οι Αλβανοί -Οι Τσιγγάνοι)
Τα νομίσματα
Σημειώσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄. Η διάδοση της Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας στην Ιταλία

Τα ελληνικά γράμματα στη Δύση (Η διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας)
Εκπαίδευση
Παλαιολόγεια εκπαίδευση (Εκπαίδευση και εκδοτικό πρόγραμμα)
Η ουμανιστική σχολή του Guarino Veronese
Ουμανιστική φιλοσοφία
Το μεταφραστικό κίνημα στην Ιταλία
Το Καθολικόν Μουσείον στην Κωνσταντινούπολη
Η ανακάλυψη των ελληνικών χειρογράφων στην Αναγέννηση
Η συμβολή των Ελλήνων κωδικογράφωνστην ουμανιστική παιδεία
Ασυνέχεια στη διδασκαλία του Χρυσολωρά
Η Σύνοδος Φερράρας-Φλωρεντίας (1437-1439)
Η αναζωπύρωση της διαμάχης πλατωνικών και αριστοτελικών στην Ιταλία
Ο πνευματικός κύκλος του πάπα Νικολάου Ε΄
Το Δεσποτάτο του Μορέως (Η πνευματική καλλιέργεια)
Ο Πλήθων, η «σχολή» του και οι άνθρωποι του βιβλίου γύρω του
Η Ακαδημία του Βησσαρίωνα
Θρησκευτικός ουμανισμός
Σημειώσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄. ΤΑ Τυπογραφικά Κέντρα τοτ Ελληνικού Βιβλίου στην Ιταλία

Αρχέτυπες εκδόσεις ελληνικών έργων σε λατινική μετάφραση
Εκκλήσεις Ελλήνων λογίων για νέα Σταυροφορία
Το γλωσσικό-φιλολογικό πρόβλημα (Γραμματική: εργαλείο για την εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας – Λεξικά)
Επιφυλάξεις ως προς το έντυπο βιβλίο στη Δύση και την Ανατολή
Απαρχές της ελληνικής τυπογραφίας (Ο πρώτος Έλληνας τυπογράφος – Δύο Κρήτες κληρικοί εκδότες – Το πρώτο ελληνικό ιδιόκτητο τυπογραφείο – Ελληνικά τυπογραφικά στοιχεία)
Περί έντυπης «πρώτης έκδοσης» (editio princeps)
Ἐλληνες στο Πανεπιστήμιο της Πάντοβας (Η διδασκαλία του Τομαίου – Λογοκρισία)
Το ελληνικό πανεπιστημιακό βιβλίο
Αφιερωματικά σημειώματα και πρόλογοι εκδόσεων
Τα ελληνικά γράμματα στη Ρώμη
Ο ρόλος του Καλλιέργη στη διάδοση του ελληνικού βιβλίου στη Ρώμη
Η ιδεολογία των αποφοίτων του Ελληνικού Γυμνασίου της Ρώμης (Η περίπτωση του Λουκάνη -Άγγελος Φορτίας – Νικόλαος Σοφιανός – Το πρώτο «θεολογικό» βιβλίο στη δημώδη γλώσσα: Ι. Καρτάνος – Ανδρόνικος Νούκιος – Αντώνιος Έπαρχος – Ιάκωβος Τριβώλης – Δημήτριος Ζήνος – Ματθαίος Δεβαρής)
Επιγραμματοποιία
Η αναβίωση μιας παλαιάς λογοτεχνίας
Σημειώσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄. Η εξάπλωση των Ελληνικών Σπουδών στον Βορρά

Παρίσι: Το μεγάλο ουμανιστικό κέντρο του Βορρά
Ο Λάσκαρης απόστολος του ελληνικού πνεύματος στον Βορρά
Η εκκλησία της Γαλλίας και η αρχαία λογοτεχνία
Ο Jacques Lefèvre D’Étaples: Οι παραδόσεις του για τον Αριστοτέλη
Η γαλλική φιλολογική ματιά της ελληνολατινικής γραμματείας
Το μεγάλο κεφάλαιο της ελληνικής τυπογραφίας στη Γαλλία
Ελληνικές εκδόσεις του Στέφανου (1545-1551)
Ο ρόλος του Άγγελου Βεργίκιου στην Αυλή της Γαλλίας
Η Βασιλική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας
Τα ελληνικά γράμματα στην Ισπανία (Δημήτριος Δούκας)
Από το Παρίσι στη Γενεύη. Ένα κέντρο του βιβλίου προπύργιο της Μεταρρύθμισης
Οι μεγάλοι τυπογραφικοί οίκοι της Γενεύης: Estienne και Crespin
Το πρόβλημα των χειρογράφων
Η έκδοση της Καινής Διαθήκης του Έρασμου
Τα ελληνικά γράμματα στη Γερμανία
Σημειώσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄. Η Οργάνωση της Ορθοδοξίας στη Δύση και την Ανατολή

Η οργάνωση του Γένους σε εκκλησιαστικό επίπεδο
Σχέσεις Ορθόδοξης και Καθολικής Εκκλησίας
Θεολογική παράδοση στην ορθόδοξη Ανατολή (Η Πατριαρχική Σχολή – Οι Σχολάρχες)
Πατριαρχικός Οίκος: Διοίκηση και οικονομία
Άθως: Μια χριστιανική κοινότητα καταφύγιο των πιστών και κιβωτός της ελληνικής πνευματικής παράδοσης (Η οργάνωση των μονών – Το νομικό καθεστώς – Αρχές ανάκαμψης – Πνευματική παράδοση – Θεολογικά ζητήματα -Κωδικογραφικά εργαστήρια)
Βιβλιοθήκες στο Άγιον Όρος
Η ελληνική κοινότητα της Βενετίας
Θρησκευτικές ελευθερίες
Η Ελληνική Αδελφότητα
Σημειώσεις

ΒΡΑΧΥΓΡΑΦΙΕΣ – ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
ΕΥΡΕΤΗΡΙΑ
Ευρετήριο Ονομάτων και Θεματικό
Ευρετήριο Τόπων

ΣΧΕΤΙΚΑ
Η περιγραφή και τα περιεχόμενα από την παρουσίαση του τόμου στην ιστοσελίδας των εκδόσεων Άτων:
http://atonbooks.gr/product/%CE%B7-%CF%80%CE%BD%CE%B5%CF%85%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CF%80%CE%BF%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B3%CE%AD%CE%BD%CE%BF%CF%85%CF%82-%CE%BC%CE%B5-%CF%8C%CF%87%CE%B7%CE%BC/
Βλ. επίσης:
____, «Ο Κ. Σ. Στάικος μιλά στο ΑΠΕ-ΜΠΕ για τη μελέτη του στην ιστορία της πνευματικής πορείας του Ελληνισμού», δημ. 29 Ιανουαρίου 2018,
https://www.amna.gr/home/article/225445/O-K-S-Staikos-mila-sto-APE-MPE-gia-ti-meleti-tou-stin-istoria-tis-pneumatikis-poreias-tou-Ellinismou

Advertisements