Ιδιωτικές βιβλιακές συλλογές στη βενετοκρατούμενη Κέρκυρα

Παναγιώτα Τζιβάρα, Χαμένες και Κρυμμένες Βιβλιοθήκες. Ιδιωτικές βιβλιακές συλλογές στη βενετοκρατούμενη Κέρκυρα (16ος-18ος αι.), τ. Α΄-Β΄, Εκδόσεις Άτων – Αναγνωστική Εταιρία Κερκύρας, Αθήνα 2022, τ. Α΄, σ. XXXVIII + 520, τ. Β΄, σ. XXIV+340, 20X28 εκ. ISBN SET 978-618-5337-18-6, 978-618-84763-2-5.

Μπορεί κανείς να έχει εικόνα ακριβή της παιδείας των ανθρώπων ενός τόπου όταν δεν γνωρίζει τις αναγνωστικές τους προτιμήσεις και το περιεχόμενο των αποθετηρίων γνώσης, δηλαδή των βιβλιοθηκών τους, με τα βιβλία από τα οποία αντλήθηκαν πνευματικές στρατηγικές και εκπορεύτηκε ιδεολογία; Με το ρητορικό αυτό ερώτημα ξεκινά τον λόγο της η σ. του έργου που παρουσιάζουμε εδώ, το οποίο εστιάζει στην Κέρκυρα, κέντρο του Κράτους της Θάλασσας, στη μακροβιότερη βενετική κτήση της Ανατολής, η οποία για τετρακόσια χρόνια και μια δεκαετία επιπλέον, γνώρισε μόνο Βενετούς κυρίους αλλά συγχρωτίστηκε με ανθρώπους από Ανατολή και Δύση.

Σε μια δίτομη, πολυτελή έκδοση, στην οποία αποτυπώνεται η αισθητική των εκδόσεων Άτων, η σ. μας ξεναγεί στις ιδιωτικές βιβλιοθήκες της βενετοκρατούμενης Κέρκυρας, περιδιαβάζοντας, με όχημα τις αρχειακές πηγές, σε αρχοντικά ευγενών, κελιά μοναχών, γραφεία δοτόρων, σπίτια και καταστήματα εμπόρων. Με διακριτική ματιά, η οποία δεν παραλείπει να επισημάνει και όλα εκείνα τα στοιχεία τα οποία προσδιορίζουν την κοινωνική και οικονομική ταυτότητα των προσώπων, μας συστήνει τους κτήτορες, μας ξεναγεί στα σπίτια τους, μας περιγράφει τις βιβλιοθήκες και το περιεχόμενο τους, μας εξοικειώνει με τον πολιτικό και κοινωνικό τους περίγυρο. Οπως η ίδια σημειώνει, η εργασία θα μπορούσε να έχει τίτλο «Οι βιβλιοθήκες στο Αρχείο», καθώς στηρίζεται κατά κύριο λόγο στο αρχειακό υλικό, διαθήκες και ινβεντάρια, απογραφές δηλαδή κινητής περιουσίας, που είναι θησαυρισμένα στα νοταριακά κατάστιχα. Ο τίτλος όμως «Χαμένες και Κρυμμένες Βιβλιοθήκες» ανταποκρίνεται ακριβώς στο περιεχόμενο του έργου, καθώς άλλες από τις περιγραφόμενες βιβλιοθήκες έχουν πλέον χαθεί οριστικά και άλλες είναι πολύ πιθανόν είτε να βρίσκονται φυλαγμένες σε κάμαρες και «πόρτιγα» κληρονόμων είτε να κρύβονται με διασκορπισμένα τα μέλη τους στις μεγάλες βιβλιοθήκες της Ελλάδας και του εξωτερικού.

Ο πρώτος τόμος περιλαμβάνει τα προλογικά σημειώματα των εκδοτών και την εκτενή εισαγωγή της σ. στην οποία παρουσιάζεται η κατάσταση της έρευνας των ιδιωτικών βιβλιοθηκών στον βενετικό και στον ελληνικό βενετοκρατούμενο χώρο για την περίοδο την οποία καλύπτει η μελέτη, περιγράφεται η μεθοδολογία της έρευνας και δίνεται σύντομη περιγραφή των περιεχομένων του πρώτου και του δεύτερου τόμου. Το κύριο μέρος του πρώτου τόμου απαρτίζεται από τέσσερα κεφάλαια με το ακόλουθο περιεχόμενο.

Στο πρώτο κεφάλαιο παρουσιάζεται η πολιτιστική κατάσταση στην Κέρκυρα από τον 16ο έως τον 18ο αιώνα, περίοδο συγκρότησης των βιβλιακών συλλογών που περιλαμβάνονται στο έργο, σε συσχέτιση με τις προσφυγικές ομάδες που κατά καιρούς βρήκαν καταφύγιο στην Κέρκυρα, την έκαναν νέα τους πατρίδα, συγχρωτίστηκαν δημιουργικά με τους ντόπιους, εντάχθηκαν στην κοινωνία του νησιού και μπόλιασαν πνευματικά τον τόπο.

Στο δεύτερο κεφάλαιο, έπειτα από σύντομη παρουσίαση της ταυτότητας των αρχειακών πηγών, οι οποίες αποτελούν τη βάση για τη σύνθεση της εργασίας, και την επισήμανση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών αλλά και των προβλημάτων που παρουσιάζει η καθεμιά τους για την ανάπλαση της εικόνας των βιβλιοθηκών, η σ. εστιάζει σε ζητήματα θεωρητικά τα οποία αναφέρονται στο τρίπτυχο Βιβλία-Βιβλιόφιλοι-Βιβλιοθήκες, αντλώντας τεκμηρίωση από τα ίδια τα παραδείγματα των βιβλιακών συλλογών που παρουσιάζει. Εδώ μελετάται η πολυδιάστατη λειτουργία των βιβλίων ως πολιτιστικών αντικειμένων αλλά και ως εργαλείων γνώσης και συγκρότησης κοινωνικής ταυτότητας, ως οχημάτων για τη «διάβαση πνευματικών και κοινωνικών ορίων». Διερευνώνται θέματα που αφορούν την κοινωνική θέση των κτητόρων των βιβλιακών συλλογών, τη σχέση της γλώσσας επικοινωνίας και των αναγνωσμάτων τους, ζητήματα που αφορούν την καταγωγή, αλλά και την επαγγελματική τους ενασχόληση. Επιχειρείται η διαμόρφωση μιας τυπολογίας των βιβλιοθηκών και περιγράφεται ο τρόπος της συγκρότησής τους με την απόκτηση χειρογράφων και έντυπων βιβλίων. Διερευνάται, τέλος, το περιεχόμενο των βιβλιοθηκών που εντοπίστηκαν, με βάση τη θεματική των τίτλων των βιβλίων, απείκασμα της εποχής κατά την οποία συγκροτήθηκαν και του γενικότερου πολιτικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος.

Στο τρίτο κεφάλαιο παρουσιάζονται δέκα παραδείγματα ιδιωτικών βιβλιοθηκών, όπως αυτές αποτυπώθηκαν στα αρχειακά τεκμήρια. Πρόκειται για αξιόλογες συλλογές, οι οποίες ξεχώρισαν με βάση το μέγεθος, το γνωστό περιεχόμενό τους, τις μαρτυρίες που συγκεντρώθηκαν για τους κτήτορες και τη μεταγενέστερη τύχη τους. Πρόκειται για δύο συλλογές του 16ου αιώνα (χαρακτηριστικά παραδείγματα τα οποία αναδεικνύουν τη σημασία που έχουν οι διαθέσιμες πληροφορίες για την περίοδο αυτή), πέντε βιβλιοθήκες του 17ου αιώνα ευγενών Κερκυραίων και κληρικών, και τρεις βιβλιοθήκες του 18ου αιώνα οι οποίες αντανακλούν το φως του αιώνα τους και τις κοινωνικοπολιτικές αλλαγές.

Στο τέταρτο κεφάλαιο, χωρισμένο σε δύο ενότητες, περιέχονται ειδήσεις για άλλες 106 συνολικά βιβλιακές συλλογές. Στην πρώτη ενότητα εντάσσονται 78 οι οποίες ανήκαν σε γηγενείς Κερκυραίους ή ξένους που συνέδεσαν μόνιμα την τύχη τους με τον τόπο και κληροδότησαν τα βιβλία τους σε συγγενικά ή φιλικά τους πρόσωπα τα οποία συνέχισαν να ζουν εκεί. Στη δεύτερη ενότητα εντάσσονται 28 συλλογές, οι κτήτορες των οποίων ήταν ξένοι ή παρεπίδημοι στο νησί. Σε όλες τις συλλογές επιχειρείται η αποτίμηση του πλούτου τους με όρους ποιοτικούς και ποσοτικούς.

Ο πρώτος τόμος ολοκληρώνεται με τη δήλωση των αρχειακών πηγών, την παράθεση της Βιβλιογραφίας, την περίληψη στην αγγλική και την ιταλική γλώσσα, και το αναλυτικό Ευρετήριο, χρήσιμο οδηγό πλοήγησης για τους αναγνώστες του έργου.

Στον δεύτερο τόμο περιλαμβάνονται οι κατάλογοι των βιβλιακών συλλογών, για τους κατόχους των οποίων έγινε λόγος στον πρώτο τόμο. Έπειτα από μια εκτενή εισαγωγή στην οποία περιγράφονται τα περιεχόμενα του τόμου, οι εκδοτικές αρχές που τηρήθηκαν στη σύνταξη των καταλόγων, η επεξεργασία των αρχειακών αναφορών και η ταύτιση των τίτλων, δημοσιεύονται οι τίτλοι των βιβλίων, με βάση τα σωζόμενα ινβεντάρια (απογραφές). Οι τίτλοι των βιβλίων, καταγραμμένοι από τους νοταρίους άλλοτε στην ελληνική και άλλοτε στην ιταλική ή λατινική γλώσσα, πλήρεις ή συντομευμένοι, δημοσιεύονται όπως αυτοί παραδίδονται στην κάθε αρχειακή πηγή. Η ταύτισή τους με συγκεκριμένα έργα, έργο επίπονο και χρονοβόρο, έγινε με την αξιοποίηση των διαθέσιμων σήμερα ηλεκτρονικών καταλόγων των ιταλικών κυρίως βιβλιοθηκών, για τα ξενόγλωσσα έργα, και με βάση τα βιβλιογραφικά έργα αναφοράς για την ελληνική βιβλιοπαραγωγή.

Ως προς τη διάταξη της ύλης, στον Β΄ τόμο τηρείται, όπως έγινε στον πρώτο τόμο για τους κτήτορες, η διαίρεση των συλλογών σε τρεις ενότητες και η καταχώρησή τους κατά απόλυτη χρονολογική σειρά, με βάση τον χρόνο θανάτου του κατόχου ή της απογραφής της συλλογής. Πιο συγκεκριμένα, στην πρώτη ενότητα εντάσσονται οι δέκα μείζονες βιβλιακές συλλογές, οι οποίες χαρακτηρίζονται από το πλήθος των βιβλίων και την ιδιαίτερη σημασία τους καθώς ανταποκρίνονται στις ειδικότερες ανάγκες και τα ενδιαφέροντα των κατόχων τους. Στη δεύτερη ενότητα εντάσσονται οι υπόλοιπες κερκυραϊκές συλλογές, συνολικά 78, οι οποίες αφορούν γηγενείς Κερκυραίους αλλά και ξένους οι οποίοι συνέδεσαν μόνιμα τη ζωή τους με την Κέρκυρα. Στην τρίτη ενότητα συγκεντρώθηκαν οι 28 βιβλιακές συλλογές ξένων και παρεπίδημων, Ελλήνων και ξένων (κυρίως Ιταλών), ο οποίοι έζησαν στο νησί, όπου και καταγράφτηκαν τα βιβλία τους, χωρίς όμως αυτά να παραμείνουν στον τόπο.

Σε όλες τις περιπτώσεις οι βιβλιακές συλλογές αποτυπώνονται στη μορφή καταλόγου με αύξουσα αρίθμηση των τίτλων. Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, και για την πληρέστερη εικόνα της βιβλιοσυλλογής, πέραν των αρχειακών αναφορών προστίθενται και όσες άλλες πληροφορίες, σχετικές με τα βιβλία κάθε προσώπου, εντοπίστηκαν στη βιβλιογραφία, στις Βιβλιοθήκες και στους καταλόγους χειρογράφων. Εξαιρετικό ενδιαφέρον έχουν τα σχόλια, τα οποία ακολουθούν την αναγραφή των τίτλων, στα οποία αναπτύσσεται ο προβληματισμός αναφορικά με την ταύτιση των βιβλιακών αναφορών με συγκεκριμένους τίτλους, και σε κάποιες περιπτώσεις με συγκεκριμένες εκδόσεις.
Ο δεύτερος τόμος ολοκληρώνεται με τις Συντομογραφίες, τη Βιβλιογραφία και με το γενικό Ευρετήριο.

Η παρουσίαση των ιδιωτικών βιβλιακών συλλογών του βενετοκρατούμενου κερκυραϊκού χώρου με τη βοήθεια των αρχειακών τεκμηρίων, στο δίτομο έργο που περιγράψαμε σύντομα παραπάνω, βοηθά στην καλύτερη αποτύπωση της κίνησης του βιβλίου στην Κέρκυρα των Βενετών κυριάρχων, και προστίθεται ως συμβολή στο ήδη ογκώδες έργο το οποίο έχει επιτελεστεί στον τομέα των κερκυραϊκών μοναστηριακών βιβλιοθηκών. Προφανώς η διαμόρφωση της σύνολης εικόνας για τον αριθμό και την ταυτότητα των βιβλίων που διακινήθηκαν μέσα από τις προσωπικές συλλογές στον κερκυραϊκό χώρο δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Η σ. καταγράφει την εμπειρία και τη γνώση που προέκυψε από τη μελέτη των τίτλων που κοσμούσαν τις ιδιωτικές βιβλιακές συλλογές, οι οποίες δίπλα στις ήδη γνωστές μοναστηριακές, βελτιώνουν την εικόνα, δεν αρκούν όμως, όπως η ίδια σημειώνει, για να διατυπωθούν συμπερασματικές κρίσεις για το πολιτιστικό κλίμα στα χρόνια των Βενετών κυρίων, το οποίο παραμένει ένα ερευνητικό ζητούμενο. Η σ. επισημαίνει ότι η μελέτη της «δίνει ώθηση για τη συνθετική θεώρηση του θέματος», αναγνωρίζει ότι το θέμα δεν μπορεί να εξαντληθεί στο πλαίσιο «μιας άλλης μονογραφίας ή ενός μοναχικού ερευνητή», ότι χρειάζεται η συνεργασία πολλών και καταλήγει με την αναγγελία των αισιόδοξων μηνυμάτων τα οποία έρχονται απο τα ερευνητικά προγράμματα που βρίσκονται σε εξέλιξη και αφορούν τις καταγραφές σημειωμάτων χειρογράφων που φυλάσσονται στις βιβλιοθήκες της Δύσης, τα οποία θα αποκαλύψουν μεταξύ άλλων και τον πλούτο των κερκυραϊκών βιβλιοθηκών του 15ου και του 16ου αιώνα. Προς την κατεύθυνση αυτή, της καταγραφής δηλαδή των σημειωμάτων στα χειρόγραφα και στα έντυπα βιβλία που φυλάσσονται στις ελληνικές Βιβλιοθήκες (κυρίως στην Εθνική), στις οποίες τεκμηριωμένα κατατέθηκαν βιβλία που άλλοτε κοσμούσαν τις κερκυραϊκές ιδιωτικές βιβλιοθήκες, στρέφει και η ίδια την προσοχή των αναγνωστών και κυρίως των μελλοντικών ερευνητών.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α΄ ΤΟΜΟΥ

ΠΡΟΛΟΓΙΣΜΑ Κ. ΣΠ. ΣΤΑΪΚΟΥ
ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΚΕΡΚΥΡΑΣ
ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Π. ΤΖΙΒΑΡΑ

ΙΔΙΩΤΙΚΕΣ ΒΙΒΛΙΑΚΕΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ ΣΤΗ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΗ ΚΕΡΚΥΡΑ (16ος–18ος αι.)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΑΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟ ΚΛΙΜΑ

1. Η πνευματική κατάσταση στην Κέρκυρα τον 15ο και στις αρχές του 16ου αι.: πρόσφυγες και ντόπιοι λόγιοι
α. Λόγιοι και διδασκαλία
β. Λόγιοι και βιβλιακές συλλογές
γ. Λόγιοι και κωδικογραφική δραστηριότητα

2. Η Κέρκυρα τον 16ο αιώνα: δίψα και αιτήματα για εγγραμματοσύνη
α. Δημόσια και ιδιωτική διδασκαλία
β. Συγγραφική και αντιγραφική δραστηριότητα
γ. Βιβλιακές συλλογές

3. Η Κέρκυρα τον 17ο και 18ο αιώνα: αιώνες πολιτιστικής ώσμωσης και λογιοσύνης
α. Σχολεία και δάσκαλοι
β. Φιλολογικές συνάξεις λογίων και κερκυραϊκές ακαδημίες
γ. Συγγραφική παραγωγή στον 17ο και στον αιώνα των Φώτων
δ. Κοινωνικό περιβάλλον και συγκρότηση βιβλιακών συλλογών

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ: ΒΙΒΛΙΑ, ΒΙΒΛΙΟΦΙΛΟΙ, ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΕΣ

1. Οι πηγές: αρχειακά τεκμήρια για συλλογές βιβλίων, παρουσία βιβλιόφιλων, ύπαρξη βιβλιοθηκών
α. Οι διαθήκες
β. Τα ινβεντάρια
γ. Οι κατάλογοι
δ. Οι ιδιαιτερότητες των ινβενταρίων

2. Τα βιβλία
α. Η πολυδιάστατη λειτουργία τους
β. Η θέση τους στα νοικοκυριά των ευγενών και των λογίων

3. Οι βιβλιόφιλοι
α. Κοινωνική, επαγγελματική θέση. Πνευματικοί προσανατολισμοί
β. Ελληνομαθείς– Ιταλομαθείς
γ. Ντόπιοι, πρόσφυγες και παρεπίδημοι

4. Οι βιβλιοθήκες
α. Για μια τυπολογία των βιβλιοθηκών
β. Η συγκρότηση των βιβλιοθηκών
Διακίνηση των χειρόγραφων βιβλίων
Προμήθεια έντυπων βιβλίων
γ. Το περιεχόμενο των βιβλιοθηκών
δ. Απουσίες βιβλίων: εμφανείς, ευεξήγητες και ανεξήγητες
ε. Οι τύχες των ιδιωτικών βιβλιοθηκών

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ: ΔΕΚΑ ΜΙΚΡΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΣΑΡΙΘΜΕΣ ΒΙΒΛΙΑΚΕΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ

1. Η βιβλιοθήκη του ιερομονάχου Άνθιμου Αρκαδιώτη (1552). α. Ο κτήτορας: ορθόδοξος μοναχός και δάσκαλος – β. Τα βιβλία

2. Η βιβλιοθήκη του ιερέα Θωμά Αυλωνίτη (1569). α. Ο κτήτορας: ιερέας και λόγιος – β. Τα βιβλία

3. Η βιβλιοθήκη του Πρόσφορου Μαρίνη (1637–1694). α. Ο κτήτορας: ευγενής και ιππότης – β. Τα βιβλία – γ. Η τύχη των βιβλίων

4. Η βιβλιοθήκη του Αλταβίλα Καλικιόπουλου (1673–1701). α. Ο κτήτορας: ευγενής και δικηγόρος – β. Τα βιβλία. – γ. Η τύχη των βιβλίων

5. Η βιβλιοθήκη του Νικολάου Τραντάφυλλου (1661–1706). α. Ο κτήτορας: ευγενής και υμνογράφος – β. Τα βιβλία – γ. Η τύχη των βιβλίων

6. Η βιβλιοθήκη του ιερέα Γεωργίου Ιώτη (1676–1706). α. Ο κτήτορας: ορθόδοξος ιερέας και χαρτοφύλακας – β. Τα βιβλία – γ. Η τύχη των βιβλίων

7. Η βιβλιοθήκη του don Costantin Bestuli (1668–1734;). – α. Ο κτήτορας: καθολικός ιερέας και κανόνικος – β. Τα βιβλία

8. Η βιβλιοθήκη του ιερέα Νικολάου Λαρδέα (1688–1733). α. Ο κτήτορας: ορθόδοξος ιερέας και δάσκαλος – β. Τα βιβλία – γ. Η τύχη των βιβλίων

9. Η βιβλιοθήκη του Νικολάου Μαριέτη (;–1782). α. Ο κτήτορας: δικολάβος και συγγραφέας – β. Τα βιβλία – γ. Η τύχη των βιβλίων

10. Η βιβλιοθήκη του Ανδρέα Καλογερά (1808). α. Ο κτήτορας: ευγενής, νομομαθής και βιβλιοθηκάριος – β. Τα βιβλία – γ. Η τύχη των βιβλίων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ: ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΓΙΑ ΕΛΑΣΣΟΝΕΣ ΒΙΒΛΙΑΚΕΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΕΣ

1. Κερκυραϊκές βιβλιακές συλλογές: Οι κτήτορες και τα βιβλία.

Θεόδωρος Μεσάζος, ιερέας (1535)  2. Γεώργιος Σπυρής, ιερέας (1545)  3. Δημήτριος Χαλικιόπουλος, ιερέας (1546)  4. Ιωάσαφ Μαυροειδής, ιερομόναχος (1546)  5. Αλοΐζιος Μαυρωνάς, ιερέας (1573)  6. Μακάριος Σπαθάρος, ιερομόναχος (1586)  7. Γεώργιος Φαντόπουλος, ιερέας (1587)  8. Αντώνιος Φρόνιμος, ιερέας (1601)  9. Οικογένεια Φλώρου (1609)  10. Πέτρος Αρκούδιος, ιερέας (1627)  11. Τζώρτζης Πανδής (1627)  12. Σταματέλος Χαλικιόπουλος, ιερομόναχος (1669)  13. Θεοχάρης Καστρίτης (1680)  14. Daniel Azar (1683)  15. Στέλιος Ρίκης (1684)  16. Zorzi Erizzo (1688)  17. Νικόλαος Πετρόνικος (1699 c.)  18. Mosse Cesana (1699)  19. Ιωάννης Κολιτάς (1700)  20. Μάρκος Κασιμάτης (1700)  21. Αρσένιος Καλούδης, ιερομόναχος και Γεράσιμος Δαρκάς, ιερομόναχος (1700–1710)  22. Νικόλαος Μοτσάνεγας (1701)  23. Νικόδημος Καροφυλλάτος, ιερομόναχος (1704)  24. Γεράσιμος Κορέσσης, ιερομόναχος (1708)  25. Μεθόδιος Ψαρομήλιγκος, διάκονος (1714)  26. Φίλιππος Σελάς, ιερέας και Στάμος Σελάς (1718)  27. Τζανέτος Φακιολάς, ιερέας (1719)  28. Σίλβεστρος Σάρος (1727)  29. Φραγκίσκος Ρίκης, ιερέας (1728)  30. Μανόλης Μωραΐτης (1728)  31. Σπυρίδων Μίλιας, ιερέας (1728)  32. Πέτρος Κασιμάτης (1729)  33. Ιωάννης Αρώνης, ιερομόναχος (1729)  34. Ευγενία Παλαιοχωρίτη Βρισινιώτη, μοναχή (1730)  35. Γεώργιος Παλαιοχωρίτης Βρισινιώτης (1730)  36. Χριστόφορος Εμποροκωμήτης, ιερομόναχος (1730 c.)  37. Στάμος Κάλμπος (1731)  38. Παουλέτα Γραμματικόπουλου-Δαβερόνα (1732)  39. Φιλόθεος ιερομόναχος και Αρσένιος Προσαλέντης (1735)  40. Στεφανής Παριζότος, ιερέας (1736)  41. Χρύσανθος Πηλός, ιερομόναχος (1743)  42. Abram Coronelo (1745)  43. Ιερεμίας Κοντζελέζε, ιερομόναχος (1746)  44. Σταματέλα Πετριτή (1748)  45. Ευθύμιος Παραμυθιώτης, ιερομόναχος (1748)  46. Άνθιμος Μεταξάς, ιερομόναχος (1750)  47. Δανιήλ Οικονόμος, ιερομόναχος (1751)  48. Σταμάτης Χονδρογιάννης, ιερέας (1754)  49. Αρσένιος Σφακιώτης, ιερομόναχος (1755)  50. Μάρκος Δελβινιώτης (1758)  51. Οικογένεια Τρουλινού (Τουρλινού) (1758 c.)  52. Ιωάννης ιερέας […], εφημέριος της Κασσιωπίας στους Καστράδες (1758)  53. Κύριλλος Μουμούρης, μοναχός (1761)  54. Ζαφείρης Μυρίλλας, ιερέας (1767)  55. Σπύρος Καλογεράς (1768)  56. Παύλος Μαγδαληνός (1771)  57. Θεόδωρος Κιγάλας, ιερέας (1771)  58. Abram Cherido (1771)  59. Στάμος Καριόφιλος (1778)  60. Melchior Dettat (1782)  61. Οικογένεια Ροδόσταμου (1782)  62. Oικογένεια Τζαγκαρόλου (1783)  63. Μάρκος Αντώνιος Κατσαΐτης (1787)  64. Samuel Vita Deosmo (1787)  65. Βικέντιος Σκορδίλλης (1789)  66. Πουλής Ζερβός (1791)  67. Ιωάννης Βαπτιστής Πιέρης (1794 c.)  68. Αντώνιος Τριβώλης Πιέρης (1799)  69. Ευγένιος Στέφανος, ιερομόναχος (1799)  70. Oικογένεια Καποδίστρια (1799)  71. Οικογένεια Μουλιανού (18ος αι.)  72. Οικογένεια Μελατιανού (18ος αι.)  73. Μάριος Βερονίκης (1801)  74. Βιτσέντζος Πετριτής (1802)  75. Σπυρίδων Γεώργιος Θεοτόκης (1803)  76. Ιωάννης Δένδιας, ιερέας (1807 c.)  77. Αντώνιος Μαρούλης (1808)  78. Στυλιανός Βλασσόπουλος (1822).

2. Βιβλιακές συλλογές ξένων και παρεπίδημων στην Κέρκυρα. Οι κτήτορες και τα βιβλία.

Δαυίδ Κατελάνος, επίσκοπος (1559)  2. Martin Tropileo (1661)  3. Μπατίστας Ταρτάγιας (1668)  4. Pietro Lippomano, don (1679)  5. Paolo Zane, don (1682)  6. Γιάννης Μόσκος (1689)  7. Oratio Toia (1697)  8. Χριστόφορος Λάζαρης, μητροπολίτης (1698)  9. Zorzi Racetovichi (1699)  10. Μαρία Βαλιάνου Μεταξά (1725)  11. Ιγνάτιος Άβαρης, ιερομόναχος (1729)  12. Ferdinardo Novelli (1731)  13. Ιωάννης Κομητάς, ιερέας (1732)  14. Αυξέντιος Πάγκαλος, ιερομόναχος (1735)  15. Αγαθάγγελος Λατίνος, επίσκοπος (1736)  16. Ιωάννης Νικόπουλος (1737)  17. Γκίκας Παπάς (1753)  18. Νικόλαος Στόγιας (1756)  19. Θεοδόσιος Γεωργακάκης, επίσκοπος (1761)  20. Αναστάσιος Μπέτζος, ιερέας (1763)  21. Αγάπιος Βανδώρος, μητροπολίτης (1767)  22. Bertucci Lorenzo Valier (1768)  23. Pietro Marcello (1768)  24. Οικογένεια Settini (1777)  25. Francesco Turini, don (1780)  26. Vincenzo Marchi (1781)  27. Zorzi Marin (1782)  28. Michiel Angelo Alberti (1786).

ΕΠΙΛΕΓΟΜΕΝΑ
RIASSUNTO
SUMMARY
ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Β΄ ΤΟΜΟΥ

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

ΙΔΙΩΤΙΚΕΣ ΒΙΒΛΙΑΚΕΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ ΣΤΗ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΗ ΚΕΡΚΥΡΑ (16ος–18ος αι.). ΟΙ ΚΑΤΑΛΟΓΟΙ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: ΔΕΚΑ ΜΕΙΖΟΝΕΣ ΒΙΒΛΙΑΚΕΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ

1. Η βιβλιοθήκη του ιερομονάχου Άνθιμου Αρκαδιώτη (1552)
2. Η βιβλιοθήκη του ιερέα Θωμά Αυλωνίτη (1569)
3. Η βιβλιοθήκη του Πρόσφορου Μαρίνη (1695)
4. Η βιβλιοθήκη του Αλταβίλα Καλικιόπουλου (1701)
5. Η βιβλιοθήκη του Νικολάου Τραντάφυλλου (1706, 1719)
6. Η βιβλιοθήκη του ιερέα Γεωργίου Ιώτη (1706)
7. Η βιβλιοθήκη του don Costantin Bestuli (1725)
8. Η βιβλιοθήκη του ιερέα Νικολάου Λαρδέα (1733)
9. Η βιβλιοθήκη του Νικολάου Μαριέτη (1777)
10. Η βιβλιοθήκη του Ανδρέα Καλογερά (1808)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ: ΑΛΛΕΣ ΚΕΡΚΥΡΑΪΚΕΣ ΒΙΒΛΙΑΚΕΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ

1. Βιβλία του ιερέα Θεοδώρου Μεσάζου (1535)
2. Βιβλία του ιερέα Γεωργίου Σπυρή (1545)
3. Βιβλία του ιερέα Δημητρίου Χαλικιόπουλου (1546)
4. Βιβλία του ιερομονάχου Ιωάσαφ Μαυροειδή (1546)
5. Βιβλία του ιερέα Αλοΐζιου Μαυρωνά (1573)
6. Βιβλία του ιερομονάχου Μακαρίου Σπαθάρου (1586)
7. Βιβλία του ιερέα Γεωργίου Φαντόπουλου (1587)
8. Βιβλία του ιερέα Αντωνίου Φρόνιμου (1601)
9. Βιβλία της οικογένειας Φλώρου (1609)
10. Βιβλία του ιερέα Πέτρου Αρκούδιου (1627)
11. Βιβλία του Τζώρτζη Πανδή (1627)
12. Βιβλία του ιερομονάχου Σταματέλου Χαλικιόπουλου (1669)
13. Βιβλία του Θεοχάρη Καστρίτη (1680)
14. Βιβλία του Daniel Azar (1683)
15. Βιβλία του Στέλιου Ρίκη (1684)
16. Βιβλία του Zorzi Erizzo (1688)
17. Βιβλία του Νικολάου Πετρόνικου (1699)
18. Βιβλία του Mosse Cesana (1699)
19. Βιβλία του Ιωάννη Κολιτά (1700)
20. Βιβλία του Μάρκου Κασιμάτη (1700)
21α. Βιβλία του ιερομονάχου Αρσένιου Καλούδη (1700)
21β. Βιβλία του ιερομονάχου Γεράσιμου Δαρκά (1710)
22. Βιβλία του Νικολάου Μοτσάνεγα (1701)
23. Βιβλία του ιερομονάχου Νικόδημου Καροφυλλάτου (1704)
24. Βιβλία του ιερομονάχου Γεράσιμου Κορέσση (1708)
25. Βιβλία του διακόνου Μεθοδίου Ψαρομήλιγκου (1714)
26. Βιβλία του ιερέα Φίλιππου και του Στάμου Σελά (1718)
27. Βιβλία του ιερέα Τζανέτου Φακιολά (1719)
28. Βιβλία του Σίλβεστρου Σάρου (1727)
29. Βιβλία του ιεροδιδασκάλου Φραγκίσκου Ρίκη (1728)
30. Βιβλία του Μανόλη Μωραΐτη (1728)
31. Βιβλία του ιεροδιδασκάλου Σπυρίδωνος Μίλια (1728)
32. Βιβλία του Πέτρου Κασιμάτη (1729)
33. Βιβλία του ιερομονάχου Ιωάννη Αρώνη (1729)
34. Βιβλία της μοναχής Ευγενίας Παλαιοχωρίτη Βρισινιώτη (1730)
35. Βιβλία του Γεωργίου Παλαιοχωρίτη Βρισινιώτη (1730)
36. Βιβλία του ιερομονάχου Χριστόφορου Εμποροκωμήτη (1730 c.)
37. Βιβλία του Στάμου Κάλμπου (1731)
38. Βιβλία της Παουλέτας Γραμματικόπουλου-Δαβερόνα (1732)
39. Βιβλία του ιερομονάχου Φιλόθεου και του Αρσένιου Προσαλέντη (1735)
40. Βιβλία του ιερέα Στεφανή Παριζότου (1736)
41. Βιβλία του ιερομονάχου Χρύσανθου Πηλού (1743)
42. Bιβλία του Abram Coronelo (1745)
43. Βιβλία του ιερομονάχου Ιερεμία Κοντζελέζε (1746)
44. Βιβλία της Σταματέλας Πετριτή (1748)
45. Βιβλία του ιερομονάχου Ευθυμίου Παραμυθιώτη (1748)
46. Βιβλία του ιερομονάχου Άνθιμου Μεταξά (1750)
47. Βιβλία του ιερομονάχου Δανιήλ (Δημήτριου) Οικονόμου (1751)
48. Βιβλία του ιερέα Σταμάτη Χονδρογιάννη (1754)
49. Βιβλία του ιερομονάχου Αρσένιου Σφακιώτη (1755)
50. Βιβλία του Μάρκου Δελβινιώτη (1758)
51. Βιβλία της οικογένειας Τρουλινού (Τουρλινού) (1758)
52. Βιβλία του ιερέα Ιωάννη […] εφημερίου της Κασσιωπίας στους Καστράδες (1758)
53. Βιβλία του μοναχού Κύριλλου Μουμούρη (1761)
54. Βιβλία του ιερέα Ζαφείρη Μυρίλλα (1767)
55. Βιβλία του Σπύρου Καλογερά (1768)
56. Βιβλία του Παύλου Μαγδαληνού (1771)
57. Βιβλία του ιερέα Θεόδωρου Κιγάλα (1771)
58. Βιβλία του Abram Cherido (1771)
59. Βιβλία του Στάμου Καριόφιλου (1778)
60. Βιβλία του Melchior Dettat (1782)
61. Βιβλία της οικογένειας Ροδόσταμου (1710-1782)
62. Βιβλία της οικογένειας Τζαγκαρόλου (1783)
63. Βιβλία του Μάρκου Αντωνίου Κατσαΐτη (1787)
64. Βιβλία του Samuel Vita Deosmo (1787)
65. Βιβλία του Βικέντιου Σκορδίλλη (1789)
66. Βιβλία του Πουλή Ζερβού (1791)
67. Βιβλία του Ιωάννη Βαπτιστή Πιέρη (1794 c.)
68. Βιβλία του Αντωνίου Τριβώλη Πιέρη (1799)
69. Βιβλία του ιερομονάχου Ευγένιου Στέφανου (1799)
70. Βιβλία της οικογένειας Καποδίστρια (1799)
71. Βιβλία της οικογένειας Μουλιανού (18ος αι.)
72. Βιβλία της οικογένειας Μελατιανού (18ος αι.)
73. Βιβλία του Μάριου Βερονίκη (1801)
74. Βιβλία του Βιτσέντζου Πετριτή (1802)
75. Βιβλία του Σπυρίδωνος Γεωργίου Θεοτόκη (1803)
76. Βιβλία του ιερέα Ιωάννη Δένδια (1807 c.)
77. Βιβλία του Αντωνίου Μαρούλη (1808)
78. Βιβλία του Στυλιανού Βλασσόπουλου (1822)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ: ΒΙΒΛΙΑΚΕΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ ΞΕΝΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΕΠΙΔΗΜΩΝ ΣΤΗΝ ΚΕΡΚΥΡΑ

1. Βιβλία του επισκόπου Δαυίδ Κατελάνου (1559)
2. Βιβλία του Martin Tropileo (1661)
3. Βιβλία του Μπατίστα Ταρτάγια (1668)
4. Βιβλία του don Pietro Lippomano (1679)
5. Βιβλία του don Paolo Zane (1682)
6. Βιβλία του Γιάννη Μόσκου (1689)
7. Βιβλία του Oratio Toia (1697)
8. Βιβλία του μητροπολίτη Χριστόφορου Λάζαρη (1698)
9. Βιβλία του Zorzi Racetovichi (1699)
10. Βιβλία της Μαρίας Βαλιάνου Μεταξά (1725)
11. Βιβλία του ιερομονάχου Ιγνάτιου Άβαρη (1729)
12. Βιβλία του Ferdinardo Novelli (1731)
13. Βιβλία του ιερέα Ιωάννη Κομητά (1732)
14. Βιβλία του ιερομονάχου Αυξέντιου Πάγκαλου (1735)
15. Βιβλία του επισκόπου Αγαθάγγελου Λατίνου (1736)
16. Βιβλία του Ιωάννη Νικόπουλου (1737)
17. Βιβλία του Γκίκα Παπά (1753)
18. Βιβλία του Νικολάου Στόγια (1756)
19. Βιβλία του επισκόπου Θεοδοσίου Γεωργακάκη (1761)
20. Βιβλία του ιερέα Αναστασίου Μπέτζου (1763)
21. Βιβλία του μητροπολίτη Αγαπίου Βανδώρου (1767)
22. Βιβλία του Bertucci Lorenzo Valier (1768)
23. Βιβλία του Pietro Marcello (1768)
24. Βιβλία της οικογένειας Settini (1777)
25. Βιβλία του don Francesco Turini (1780)
26. Βιβλία του Vincenzo Marchi (1781)
27. Βιβλία του Zorzi Marin (1782)
28. Βιβλία του Michiel Angelo Alberti (1786)

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ