Το αρχείο των βενετών προβλεπτών της Πρέβεζας

Χριστίνα Παπακώστα, Το αρχείο των βενετών προβλεπτών της Πρέβεζας. Διοίκηση και οργάνωση της πόλης τον 18ο αιώνα, Πρέβεζα 2014, σ. 521, 17X24 εκ., ISBN 978-960-89533-1-4.

PapakostaΗ Πρέβεζα πέρασε οριστικά στα χέρια των Βενετών με τη συνθήκη του Πασσάροβιτς, τον Ιούλιο του 1718. Με την ενσωμάτωσή της στο κράτος της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας έφθασαν στην Πρέβεζα βενετοί αξιωματούχοι με τον τίτλο του προβλεπτή (provveditore), στους οποίους ανατέθηκε η διοίκηση και η φύλαξη της περιφέρειας της Πρέβεζας. Οι αξιωματούχοι αυτοί καλούνταν να ασκήσουν καθήκοντα διοικητικά, διαχειριστικά αλλά και δικαστικά. Απόρροια της άσκησης των καθηκόντων τους ήταν η παραγωγή αλλά και η διαχείριση εγγράφων. Από το υλικό αυτό ένα σημαντικό κομμάτι του σώζεται σήμερα στα Αρχεία Νομού Λευκάδας. Πρόκειται για ένα τμήμα του Αρχείου της Γραμματείας του προβλεπτή της Πρέβεζας, αποτελούμενο από κατάστιχα και λυτά έγγραφα, 5.700 συνολικά φύλλων, το οποίο εντοπίστηκε το 2010, ταξινομήθηκε από τη σ. και αποτέλεσε την υποσειρά «Προβλεπτή Πρεβέζης», η οποία εκτείνεται σε 92 φακέλους. Συνέχεια

Advertisements

Ομιλίες Δημητρίου Μόσχου

Rudolf Stefec, Zwei weitere deklamationen des Demetrios Moschos, Byzantion 83 (2013), 374-394.

Tο άρθρο προσφέρει την κριτική πρώτη έκδοση δύο ομιλιών που γράφτηκαν από τον Δημήτριο Μόσχο, γνωστό λόγιο και γραφέα της Αναγέννησης, οι οποίες σώζονται στον αυτόγραφο κώδικα Ambrosianus C 80 inf και φέρουν τους τίτλους:
«Του αυτού μελέτη συνηγορική προς Μιχαήλον περί κλοπής υπέρ του ευγενούς Παύλου του Σγουρομάλλου».
«Του αυτού μελέτη υπέρ του αναβεβηκότος αριστέως ξένου επί το τείχος, πολέμου όντος και νικήσαντος και κρινομένου παρανόμων, νόμου κελεύοντος μη ανιέναι τον ξένον επί το τείχος».
Οι ομιλίες, παρότι πιθανότατα εικονικές, προσφέρουν μια ενδιαφέρουσα εικόνα για τις πνευματικές δραστηριότητες των Ελλήνων προσφύγων στη Βενετία γύρω στο 1500. Ιδιαίτερα η πρώτη ομιλία έχει ξεχωριστό ενδιαφέρον, πέρα από το περιεχόμενό της, και για την περιγραφή του περιβάλλοντος στο οποίο γνωρίστηκαν τα δύο πρόσωπα, ο Μιχαήλος και ο Παύλος. Βρίσκονταν στην Κέρκυρα, «ἄμφω σπουδάζοντες», όπου εκτός από αυτούς υπήρχαν και πολλοί άλλοι συμφοιτητές, στοιχείο που επιβεβαιώνει τη σημαντική θέση του νησιού στον χώρο της εκπαίδευσης στο τέλος του 15ου αιώνα.
Ο R. Stefec σe προηγούμενη μελέτη του («Eine übersehene ansprache des Demetrios Moschos», Byzantion 82 (2012), 397-413) δημοσίευσε επίσης την ανέκδοτη ομιλία του Δημητρίου Μόσχου «Προτρεπτικός όπως δει ταις των λόγων προσεμμένειν μελέταις».

Από την Εγγραμματοσύνη στη Λογιοσύνη. Θέματα παιδείας των βενετών υπηκόων στον ελληνικό χώρο

Παναγιώτα Τζιβάρα, Από την Εγγραμματοσύνη στη Λογιοσύνη. Θέματα παιδείας των βενετών υπηκόων στον ελληνικό χώρο, εκδόσεις Ενάλιος, Αθήνα 2012, σ. 176, 14Χ21 εκ., ISBN 978-960-536-495-3.

2013.03.11-EggramatosynhΗ εκπαίδευση των βενετών υπηκόων στις βενετοκρατούμενες περιοχές του ελληνικού παραδοσιακά χώρου, αμφιλεγόμενο για τους ερευνητές παλαιότερα θέμα, έχει αποτελέσει αντικείμενο ειδικών μελετών, κυρίως για τις περιοχές της Κρήτης και της Κέρκυρας, ενώ η παιδεία, ζήτημα πολύμορφο και πολυδιάστατο, αναδύεται ευκαιριακά, τα τελευταία χρόνια, μέσα από μελέτες για την εποχή της βενετοκρατίας ή την έκδοση έργων που παρήχθησαν στη διάρκειά της.

Το βιβλίο που παρουσιάζουμε, αποτελεί μια πρώτη προσπάθεια συνοπτικής θεώρησης του ζητήματος, με βάση τη διαθέσιμη βιβλιογραφία και τις γνωστές ή λιγότερο επεξεργασμένες έως τώρα πηγές. Η συγγραφέας καταθέτει στην εισαγωγή του βιβλίου ότι «πρόκειται για την πρώτη γραφή ενός εγχειριδίου μελέτης … δίκην πανεπιστημιακών παραδόσεων», που αποσκοπεί να ωθήσει σε διάλογο για το θέμα τους φοιτητές, που παρακολουθούν μαθήματα ιστορίας για την περίοδο της βενετικής κυριαρχίας. Συνέχεια

Το Ναύπλιο και η Βενετία

Θάνος Κονδύλης, Το Ναύπλιο και η Βενετία (1388-1540), σ. 540, Amazon 2012(v.1). [Thanos Kondylis, Nauplion and Venice (1388-1540), Amazon, Kindle Edition 2012 (v.1).

2013.01.07-KondylisΠρόκειται για το κείμενο της διδακτορικής διατριβής του συγγραφέα, την οποία υποστήριξε στο τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του ΕΚΠΑ το 2006.

Το βιβλίο, με θέμα του το βενετοκρατούμενο Ναύπλιο της περιόδου 1388-1540, έρχεται να καλύψει ένα κενό στην ιστορική έρευνα που αφορά τις αστικές κοινότητες στον βενετοκρατούμενο ελληνικό χώρο. Όπως ο ίδιος ο συγγραφέας σημειώνει στην εισαγωγή του, η προσέγγισή του βασίζεται σε τρία διαφορετικά επίπεδα έρευνας: αρχικά επιχειρεί την ιστοριογραφική προσέγγιση του Ναυπλίου, επιδιώκοντας, πέρα από την παράθεση των γεγονότων, να ανασυστήσει τον ιστορικό περίγυρο του Ναυπλίου ώστε να παρουσιαστεί ο ρόλος που έπαιζε στον πολιτικό του περίγυρο (την Πελοπόννησο και την ανατολική Μεσόγειο). Στη συνέχεια εστιάζει την προσοχή του στην παρουσίαση των εσωτερικών κοινωνικών και πολιτικών δομών της πόλης καθώς και στην οργάνωσή της σε διοικητικό και θεσμικό επίπεδο, εξετάζοντας τη διοικητική, την εκκλησιαστική, την οικονομική και τη στρατιωτική οργάνωση της πόλης, την απονομή της δικαιοσύνης, την κοινωνική οργάνωση του πληθυσμού, και την εμπορική δραστηριότητα. Τέλος, εξετάζει την οικιστική, οχυρωματική και αρχιτεκτονική διαμόρφωση της πόλης, όπως αυτές πραγματοποιήθηκαν από τη Βενετία. Συνέχεια

Θάνατοι Ελλήνων στη Βενετία – Greci morti a Venezia

Αγγελική Τζαβάρα (έκδ.), Θάνατοι Ελλήνων στη Βενετία. Οι αποβιωτήριες πράξεις στο αρχείο του ναού του San Pietro di Castello (1582-1802), Αθήνα-Βενετία 2012, σ. 666, 17X24 εκ., ISBN 978-960-7743-60-2 [Ελληνικό Ινστιτούτο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών Βενετίας, Graecolatinitas nostra, Πηγές 10]. Παράλληλος τίτλος: Greci morti a Venezia. Gli atti di morte nell’archivio della chiesa di San Pietro di Castello (1582-1802).

2012.12.20-ThanatoiΤο μέγεθος της ελληνικής παρουσίας στη Βενετία αποτελεί ζητούμενο για την έρευνα, το οποίο δεν μπορεί να απαντηθεί μόνον από το σωζόμενο αρχειακό υλικό της Ελληνικής Αδελφότητας. Για τη συγκρότηση μιας ολοκληρωμένης εικόνας είναι αναγκαία η προσφυγή και σε άλλες πηγές, κυρίως στα βενετικά ενοριακά αρχεία και ειδικότερα στα βιβλία των αποβιωτηρίων πράξεων, τα οποία σώζονται είτε στο Αρχείο του Πατριαρχείου της Βενετίας είτε στους ενοριακούς ναούς. O προσανατολισμός της έρευνας σε αυτά, για την άντληση πληροφοριών, οφείλεται στο γεγονός ότι ο ναός του Αγίου Γεωργίου δεν ήταν ενοριακός, «με αποτέλεσμα να καταχωρίζονται οι πράξεις των θανάτων των Ελλήνων στα βιβλία των καθολικών ενοριών, όπου κατοικούσαν, και στη συνέχεια να μεταφέρονται οι σοροί και να ενταφιάζονται στην ορθόδοξη εκκλησία» (σ. 10).

Το Ελληνικό Ινστιτούτο, αναγνωρίζοντας την εξαιρετική σημασία των νεκρολογίων των καθολικών εκκλησιών για την έρευνα της ιστορίας των Ελλήνων στη Βενετία, εξέδωσε το 2001 τις «Αποβιωτήριες πράξεις Ελλήνων στο αρχείο του αγίου Αντωνίνου Βενετίας (1569-1810)» (έκδ. Χρύσας Μαλτέζου και Γ. Πλουμίδη).

Με την παρούσα έκδοση έρχονται να προστεθούν οι ληξιαρχικές πράξεις θανάτων των Ελλήνων, οι οποίες είχαν καταγραφεί στα βιβλία του ναού του San Pietro di Castello, στην περιοχή του οποίου ζούσαν πολυάριθμοι Έλληνες.

Τα ληξιαρχικά βιβλία που ερευνήθηκαν ανέρχονται σε 32 και περιλαμβάνουν 2164 αποβιωτήριες πράξεις Ελλήνων και μελών των οικογενειών τους για τη χρονική περίοδο από το 1582 έως το 1802.

Η έρευνα, η μεταγραφή και άριστη εκδοτική ετοιμασία των πράξεων που εντοπίστηκαν πιστώνονται στη συνεργάτιδα του Ινστιτούτου Αγγελική Τζαβάρα, η οποία και στο παρελθόν μας έχει προσφέρει με την ίδια επιμέλεια τους καρπούς των ερευνών της.

Gli arsenali oltremarini della Serenissima

Gli arsenali oltremarini della Serenissima. Approvvigionamenti e strutture cantieristiche per la flotta veneziana (secoli XVI-XVII), a cura di Martino Ferrari Bravo e Stefano Tosato, Biblion, Milano 2010, σ.328, μεγάλο μέγεθος (31 cm), ISBN 978-88-96177-09-9 (Patrimonio veneto nel Mediterraneo, 2).

Η συλλογή κειμένων και εικόνων ανέκδοτων που αφορούν το Arsenale της Βενετίας, ανασυνθέτει με ιδιαίτερη προσοχή τους τρόπους προμήθειας των πρώτων υλών για τη ναυπηγική βιομηχανία που υιοθετήθηκαν από τη Serenissima, οι οποίες την κατέστησαν τη μεγαλύτερη βιομηχανία στο δέκατο έκτο αιώνα. Το δεύτερο μέρος του βιβλίου είναι αφιερωμένο στην ανάλυση των υπερπόντιων βενετικών arsenali της Ανατολής, από τη Lesina έως το Χάνδακα. Συνέχεια

Αθήνα 1687

Alessandro Marzo Magno, Atene 1687. Venezia, i turchi e la distruzione del Partenone, Il Saggiatore, Milano 2011, 17X24 cm, σ. 199, ISBN 978-88-4281720-8.

Στα τέλη Σεπτεμβρίου του 1687, ο βενετός γενικός καπιτάνος Francesco Morosini, αφού κατέκτησε τον Μοριά, αποβιβάζεται στον Πειραιά και από εκεί φτάνει στην Αθήνα και πολιορκεί την Ακρόπολη. Στις 26 Σεπτεμβρίου, μια βόμβα ανατινάζει μια τουρκική πυριτιδαποθήκη στην Ακρόπολη. Η έκρηξη είναι τεράστια, ογκόλιθοι εκτινάσσονται σε μεγάλη απόσταση, υπάρχουν τριακόσιοι νεκροί και μια φωτιά που διαρκεί για μέρες. Οι όλμοι του χριστιανικού συνασπισμού χτύπησαν το πιο διάσημο σύμβολο της κλασικής αρχαιότητας: τον Παρθενώνα, που είχε φθάσει από την εποχή του Περικλή έως τότε σχεδόν ανέπαφος.

Η σημαία του Αγίου Μάρκου θα κυματίσει στην Ακρόπολη για πολύ λίγο. Έξι μήνες μετά οι χριστιανοί αναγκάζονται να υποχωρήσουν, αφήνοντας ξανά την Αθήνα σε ισλαμικά χέρια και τον Παρθενώνα σε σωρό ερειπίων, εκτεθειμένο στη λεηλασία.

Με το βιβλίο Atene 1687, o Magno διατρέχει τις φάσεις της πολιορκίας της Αθήνας, εξηγεί τα αίτια και τις συνέπειες, μιλά για τους πρωταγωνιστές και την έκπληξή τους μπροστά στον κατεστραμμένο ναό. Στο τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου περιγράφει τα ίχνη του πολέμου που είναι ακόμα ορατά σήμερα στη Βενετία: τις γραφές στους τοίχους, τον βαλσαμωμένο γάτο του διοικητή, τα λάβαρα.

Αποσπάσματα του βιβλίου στο Google: http://books.google.gr/books?id=2FxBAwbN94MC

Το Αρχείο των Γενικών Προβλεπτών Θαλάσσης – L’Archivio dei Provveditori Generali da Mar

Παναγιώτα Τζιβάρα – Σπύρος Καρύδης, Το Αρχείο των Γενικών Προβλεπτών Θαλάσσης. Αναζητώντας τα ίχνη του, εκδόσεις Ενάλιος, Αθήνα 2012, σ. 160, 14X21 εκ., ISBN 978-960-536-494-6.
[Panajota Tzivara – Spyros Karydis, L’Archivio dei Provveditori Generali da Mar. Alla ricerca delle sue tracce, edizioni Enalios, Atene 2012, p. 160, 14Χ21 cm, ISBN 978-960-536-494-6].

Στην Κέρκυρα, κτήση βενετική από το 1386, λειτουργούσαν κατά την περίοδο της βενετικής κυριαρχίας τρία αρχεία τα οποία συνδέονταν με τους κρατικούς αξιωματούχους, που στέλνονταν από τη Βενετία και είχαν ως έδρα τους την Κέρκυρα, δηλαδή το Archivio degli Atti Generalizi ή Archivio Generalizio (του γενικού προβλεπτή, αρχικά των τριών νησιών και ακολούθως της θάλασσας), το Archivio degli Atti Prefettizi ή Archivio Prefettizio (του προβλεπτή καπιτάνου της Κέρκυρας) και το Archivio degli Atti Prettorei ή Archivio Prettoreo (του βάιλου της Κέρκυρας).

Είναι προφανές ότι από τα αρχεία αυτά ξεχωριστό ενδιαφέρον, όχι μόνο για τον ελληνικό χώρο αλλά και για την ίδια τη Βενετία, έχει το Αρχείο των γενικών προβλεπτών, αφού σε αυτό συγκεντρώνονταν έγγραφα της πολιτικής, στρατιωτικής και δικαστικής δικαιοδοσίας του εκάστοτε γενικού προβλεπτή, ανώτατης αρχής σε περιφερειακό επίπεδο, ιδιαίτερα από το τέλος του 17ου αιώνα και έως την κατάλυση της βενετικής Δημοκρατίας. Συνέχεια

Ioakeim Kyprios’ Struggle

Tassos A. Kaplanis (ed.), Ioakeim Kyprios’ Struggle; A Narrative Poem on the ‘Cretan War’ of 1645-1669. Editio Princeps [Texts and Studies in the History of Cyprus LXVII], Nicosia: Cyprus Research Centre, 2012, σ. 890 (A4 size), ISBN 978-9963-0-8125-7.

Το εκδιδόμενο κείμενο, η «Πάλη» του κύπριου συγγραφέα αρχιμανδρίτη Ιωακείμ Κύπριου, είναι ένα εκτενέστατο αφηγηματικό δημώδες κείμενο του 17ου αιώνα που περιγράφει τα γεγονότα του Κρητικού Πολέμου (1645-1669). Την έκδοση, την οποία προλογίζει ο καθηγητής Εμμανουήλ Κριαράς, υπογράφει ο Τάσος Καπλάνης, επίκουρος καθηγητής του Τμήματος Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Κύπρου. Το έργο αποτελεί την εκτεταμένη εκδοχή της διδακτορικής διατριβής του εκδότη, που υποβλήθηκε στο Πανεπιστήμιο του Cambridge το 2003.

Η πλήρης έκδοση του κειμένου βασίζεται στο ελληνικό χειρόγραφο 37 της Βιβλιοθήκης της Ρουμανικής Ακαδημίας στο Βουκουρέστι και αποτελείται από 10.240 δεκαπεντασύλλαβους πολιτικούς στίχους. Το βιβλίο παρέχει επομένως την editio princeps ενός από τα μεγαλύτερα σωζόμενα ποιήματα του ύστερου Μεσαίωνα ή της πρώιμης σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας.

Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία μέρη.

Το πρώτο Μέρος περιέχει μια εισαγωγή και τρία κύρια κεφάλαια. Στην εισαγωγή ο εκδότης παρουσιάζει τη συνεισφορά των προηγούμενων μελετητών σχετικά με το εκδιδόμενο κείμενο και τον συγγραφέα του και επιβεβαιώνει τη γλωσσική αξία του κειμένου, ενώ αφήνει ανοιχτό το ζήτημα της λογοτεχνικής του αξίας. Εξετάζει επίσης το θέμα του Κρητικού Πολέμου και την ιστορία του, επισημαίνει τις ελλείψεις και φέρνει στο φως νέα στοιχεία για τις πρωτογενείς πηγές του κειμένου. Στη συνέχεια, παρέχει λεπτομερή περιγραφή του χειρογράφου στο οποίο στηρίζεται η έκδοση, δίνει χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με τα γλωσσικά στοιχεία του κειμένου και εξετάζει το ζήτημα της ταυτότητας του γραφέα του χειρογράφου, υποστηρίζοντας πειστικά ότι πρόκειται για αυτόγραφο χειρόγραφο που περιέχει διορθώσεις και βελτιώσεις που έγιναν από τον ίδιο τον συγγραφέα. Ακολούθως, ο εκδότης επιχειρεί την ανασύνθεση της ζωής και του έργου του Ιωακείμ Κύπριου, βασιζόμενος σε πληροφορίες που βρίσκονται στο ίδιο το κείμενο καθώς και σε άλλες πηγές. Υποστηρίζει και αποδεικνύει ότι ο συγγραφέας μπορεί να ταυτιστεί με το γραφέα του χειρογράφου ΜΠΤ 27 (σήμερα στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδας), καθώς και με τον γραφέα του χειρογράφου RAIK 130 (της Βιβλιοθήκης της Αγίας Πετρούπολης). Επιπλέον προτείνει την ταύτιση τού Ιωακείμ με τον γραφέα ενός ακόμη χειρόγραφου, του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων 173. Τέλος, διευκρινίζει σκοτεινά σημεία που αφορούν τη σχέση του κειμένου με τις πηγές του και τα ιστορικά γεγονότα που περιγράφονται σε αυτό, τοποθετεί το κείμενο στο λογοτεχνικό και πολιτιστικό πλαίσιο της εποχής του και καταλήγει με τον προσδιορισμό των ζητημάτων που ανοίγονται για μελλοντική έρευνα.

Το δεύτερο Μέρος περιέχει τις εκδοτικές αρχές που έχουν εφαρμοστεί στην παρούσα έκδοση, καθώς και την έκδοση του κειμένου, η οποία συνοδεύεται από κριτικό υπόμνημα.

Το τρίτο μέρος περιέχει πλήρες ευρετήριο των λέξεων του εκδιδόμενου κειμένου. Το ευρετήριο περιλαμβάνει τις 12.814 λέξεις που βρέθηκαν στο κείμενο και διευκολύνει το έργο των επιστημόνων που ενδιαφέρονται για τη γλώσσα του κειμένου. Το ίδιο σκοπό εξυπηρετεί επίσης το εκτεταμένο γλωσσάριο που συνοδεύει την έκδοση, το οποίο αποτελείται από 1.127 λήμματα και έχει συνταχθεί σύμφωνα με τις αρχές που εφαρμόζονται στο Λεξικό της Μεσαιωνικής Δημώδους Ελληνικής Φιλολογίας του Εμμ. Κριαρά. Εξίσου χρήσιμο είναι το ευρετήριο των κύριων ονομάτων, που περιέχει 489 καταχωρήσεις, καθώς και οι 24 εικόνες που συνοδεύουν την έκδοση.

Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει η βιβλιογραφία που χρησιμοποιήθηκε για τη σύνθεσή του, καθώς και ένα χρήσιμο γενικό ευρετήριο.

Πηγή:
Η παρουσίαση στηρίχθηκε στο προλόγισμα του Εμμανουήλ Κριαρά που αναδημοσιεύεται στη σελίδα: http://ucy.academia.edu/TassosAKaplanis/Books
Φωτογραφία εξωφύλλου: http://www.early-modern-greek.org/wp-content/uploads/2012/07/458198_10150937418658464_640694690_o.jpg

Περίγραμμα Ιστορίας του Μεταβυζαντινού Δικαίου του Λατινοκρατούμενου Ελληνισμού

Χατζάκης Ιωάννης, Περίγραμμα Ιστορίας του Μεταβυζαντινού Δικαίου του Λατινοκρατούμενου Ελληνισμού. Τα λατινικά, ιταλικά και γαλλικά κείμενα, Αθήναι, Γραφείον δημοσιευμάτων της Ακαδημίας Αθηνών, 2012 [Πραγματείαι της Ακαδημίας Αθηνών, τόμος 65, 2012], σ. 471, 21Χ28 εκ., ISBN 978-960-404-228-9.

Ο τόμος αποτελεί τη συνέχεια του «Περιγράμματος του Μεταβυζαντινού Δικαίου», που εκδόθηκε το 2011 και περιλάμβανε τα ελληνικά κείμενα. Ο παρών τόμος περιλαμβάνει τις λατινικές, ιταλικές και γαλλικές νομικές πηγές του λατινοκρατούμενου Ελληνισμού πού έχουν δημοσιευτεί από τον 19ο αιώνα έως το 2007 και αφορούν τις περιοχές εκείνες που, μετά το 1204, πέρασαν κάτω από δυτικές κυριαρχίες. Το δίκαιο των περιοχών αυτών, παρά τις αμφισβητήσεις που έχουν διατυπωθεί στο παρελθόν, εντάσσεται στην έννοια του «μεταβυζαντινού δικαίου», αφού οι περισσότερες από τις περιοχές αυτές δεν επανήλθαν ποτέ στους κόλπους του βυζαντινού κράτους, αλλά παρέμειναν σε δυτική κυριαρχία έως την ενσωμάτωσή τους στην οθωμανική αυτοκρατορία ή αργότερα στο ελληνικό κράτος.

Ως αφετηρία έναρξης της αποδελτίωσης των πηγών που περιλαμβάνει ο τόμος τίθεται το έτος 1204, με εξαίρεση τα πέντε πρώτα έγγραφα που αφορούν τη φραγκική κυριαρχία στην Κύπρο, η οποία ξεκίνησε λίγο νωρίτερα, το 1191. Το χρονολογικό όριο τερματισμού Συνέχεια

Πλοία και ναυπηγική στην Κέρκυρα του α΄ μισού του 16ου αιώνα

Pagratis Gerassimos, «Ships and shipbuilding in Corfu in the first half of the sixteenth century», Mediterranea Ricerche Storiche 22 (2011), 237-246.

Στη μελέτη αυτή ο συγγραφέας εξετάζει το θέμα των πλοίων και της κατασκευής τους στην Κέρκυρα του πρώτου μισού του 16ου αιώνα. Η μελέτη έρχεται να προστεθεί σε άλλες παλαιότερες του ίδιου, με θέμα το εμπόριο και τη ναυτιλία στην Κέρκυρα κατά την ίδια χρονική περίοδο.

Σύμφωνα με τον συγγραφέα, το παράδειγμα της εμπορικής ναυτιλίας της Κέρκυρας επιτρέπει την τεκμηρίωση ποσοτικά και ποιοτικά της ανάπτυξης ενός αξιόλογου εμπορικού στόλου, προσανατολισμένου στην εξυπηρέτηση τόσο του τοπικού όσο και του περιφερειακού εμπορίου σε μια μεταβατική περίοδο που χαρακτηρίζεται από την εγκατάλειψη των κρατικά οργανωμένων εμπορικών αποστολών και την σχεδόν απόλυτη κυριαρχία των ιδιωτικών δραστηριοτήτων. Ο στόλος αυτός, προσαρμοσμένος στις ιδιαίτερες ανάγκες του εμπορίου και των μεταφορών, με τις δυνατότητες της ναυπηγικής βιομηχανίας του τόπου και τις οικονομικές δυνατότητες των ντόπιων ναυτικών, άρχισε να σχηματίζεται κυρίως από τα μικρά εμπορικά πλοία μήκους περίπου 10 μέτρων και χωρητικότητας 30 έως 63 τόνων. Συγκριτικό πλεονέκτημα των Κερκυραίων ήταν η ταχύτητα των πλοίων τους, η οποία οφειλόταν στο μακρόστενο σχήμα τους και στην κίνησή τους με κουπιά, σε συνδυασμό με τη χρήση των πανιών. Η διαμόρφωση του κερκυραϊκού εμπορικού στόλου και η προτίμηση σε συγκεκριμένους τύπους πλοίων φαίνεται πως είχε δύο βασικούς στόχους: την ικανοποίηση των αναγκών των νησιωτών για τρόφιμα και άλλα αγαθά, μέσω του εμπορίου, των μεταφορών και της αλιείας, καθώς και την ενίσχυση της βενετικής πολεμικής μηχανής στη θάλασσα, με φορτηγά πλοία που εύκολα μετατρέπονταν σε πολεμικά, με την προσθήκη κατάλληλου εξοπλισμού, ή που απλά χρησιμοποιούνταν ως βοηθητικά των μεγάλων πλοίων μάχης της βενετικής Δημοκρατίας.

Το άρθρο διαθέσιμο στη διεύθυνση: http://www.storiamediterranea.it/public/md1_dir/r1639.pdf  [πρόσβαση 9/4/2012].

Γυναίκες στη Βενετία

Με τον τίτλο «Donne a Venezia. Spazi di libertà e forme di potere (sec. XVI-XVIII)», πραγματοποιήθηκε Διεθνές Συνέδριο στη Βενετία στις 8-10 Μαΐου 2008.

Η πραγματοποίηση του συνεδρίου, με θεματολογία τις γυναίκες στη Βενετία, έδωσε τη δυνατότητα της συνεξέτασης του πλήθους των ερευνών πάνω στο αντικείμενο που είχαν συσσωρευτεί τις τελευταίες δεκαετίες και αφορούσαν τις γυναίκες όλων των κοινωνικών τάξεων, τα μοναστήρια και τα σαλόνια, τις γυναικείες αιρέσεις, τα δικαστήρια για ζητήματα γάμου, τις γυναίκες συγγραφείς και τη γυναικεία εργασία. Το συνέδριο έδωσε επίσης τη δυνατότητα σε νέους ερευνητές να παρουσιάσουν τα αποτελέσματα των ερευνών τους.

Η μεγάλη ανταπόκριση οδήγησε στην απόφαση της εστίασης κυρίως στον χώρο της Βενετίας και στον αποκλεισμό του μεγαλύτερου μέρους των ανακοινώσεων που είχαν προταθεί και αφορούσαν τις βενετοκρατούμενες περιοχές (Stato da Terra e da Mar) (οι πληροφορίες από την «Introduzione» της Anna Bellavitis).

Από τις ανακοινώσεις του συνεδρίου, ορισμένες είναι διαθέσιμες σε ψηφιακή μορφή (pdf files) στην ακόλουθη διεύθυνση:

http://www.storiadivenezia.net/sito/index.php?option=com_content&view=article&id=103:donne&catid=39:saggi

Στην ειδικότερη θεματική του δικού μας ιστολογίου εντάσσονται οι ακόλουθες ανακοινώσεις:

Costantino Lambrinos, La donna patrizia a Creta veneziana nel Cinquecento e Seicento. La condizione giuridica e sociale.

Eleni Tsourapà, Nobili monache greche-veneziane tra Creta e Venezia (1654-1716).

Storia di Venezia-Saggi

Στο τμήμα αυτό της ομώνυμης ιστοσελίδας έχει συγκεντρωθεί μεγάλος αριθμός ψηφιοποιημένων μελετών (pdf files) που αφορούν τη βενετική ιστορία. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στα δυσεύρετα κείμενα είτε λόγω της παλαιότητάς τους είτε λόγω της δημοσίευσής τους σε περιοδικά και συλλογικούς τόμους που δύσκολα μπορούν να βρεθούν. Δεν παραλείπονται φυσικά και οι πρόσφατες σημαντικές συμβολές στη βενετική ιστορία.
Στην πρόσφατη επίσκεψή μας (8.4.2012) είδαμε μελέτες των κατωτέρω:
Federico Barbierato, Sergio Barizza, Anna Bellavitis, Marino Berengo, Adolfo Bernardello, Furio Bianco, Linda Borean, Murray Brown, Guido Candiani, Matteo Casini, Isabella Cecchini, Jean-François Chauvard, Salvatore Ciriacono, Giuseppe Del Torre, Marco Fincardi, Marco Folin, Alessio Fornasin, Massimo Galtarossa, Mario Infelise, Jaska Kainulainen, Michael Knapton, Paola Lanaro, Sergio Lavarda, Marco Morin, Filippo Maria Paladini, Walter Panciera, Francesca Pitacco, Claudio Povolo, Paolo Preto, Dorit Raines Federica Ruspio, Anastasia Stouraiti, Leonida Tedoldi, Maria-Teresa Todesco, Lorenzo Tomasin, Giuseppe Trebbi, Francesca Trivellato, Gian Maria Varanini, Raffaello Vergani, Giovanni Vian, Alfredo Viggiano, Andrea Zannini, Davide Zotto.

Ιστότοπος «Storia di Venezia-Saggi»: http://www.storiadivenezia.net/sito/index.php?option=com_content&view=article&id=88&Itemid=66

Έννομες σχέσεις μεταξύ αδελφών στην Κρήτη

Χατζάκης Ιωάννης, «Έννομες σχέσεις μεταξύ αδελφών στη βενετοκρατούμενη Κρήτη», Επετηρίς του Κέντρου Ερεύνης της Ιστορίας του Ελληνικού Δικαίου 43 (2011), 135-174.

Κατά τη μακρόχρονη βενετική κατοχή της Κρήτης η συνάντηση της βυζαντινής παράδοσης των κατοίκων και της νομικής πραγματικότητας των κατακτητών οδήγησε στη δημιουργία ενός κοινού μοντέλου οικογένειας. Ο συγγραφέας, εκμεταλλευόμενος τις δημοσιευμένες πηγές, μελετά τις σχέσεις μεταξύ των αδελφών μετά τον θάνατο του πατέρα και ιδιαίτερα στις περιπτώσεις της φροντίδας των αγάμων θυγατέρων και των μικρότερων αδελφών και της εκμετάλλευσης της αδιαίρετης περιουσίας.

Εξαιρετικού ενδιαφέροντος έχει η διερεύνηση της fraterna societas ή fraterna compagnia ή αδελφοσύνης που συνίσταται στη διατήρηση της οικογενειακής ενότητας μετά το θάνατο του πατέρα, με κύριο στοιχείο της την αδιανέμητη πατρική περιουσία. Ο θεσμός, κατά τον συγγραφέα, μεταφέρθηκε από τη Βενετία στην Κρήτη όπου γνώρισε αξιόλογη διάδοση.

Αξίζει να επισημανθεί η ευρύτατη διάδοση του θεσμού των αδελφοσυνών και στον ιόνιο χώρο (βλ. ενδεικτικά Σπ. Καρύδης, Ορθόδοξες αδελφότητες και συναδελφικοί ναοί στην Κέρκυρα 15ος-19ος αι., Αθήνα 2004, σ. 105-109 ) στοιχείο που υποδεικνύει την ανάγκη συνολικότερης διερεύνησης του θέματος σε όλον τον βενετοκρατούμενο χώρο.

Η Μάνη στα αρχεία της Βενετίας

Κουγέας Σωκράτης (επιμ.), Η Μάνη στα αρχεία της Βενετίας (1570-1572 & 1692-1699) και ο ιππότης Λιμπέριος Γερακάρης (1689-1711), Συλλογή Σωκράτη Κουγέα – Κωνσταντίνου Μέρτζιου, Αθήνα 2011 [Βιβλιοθήκη Γενικών Αρχείων του Κράτους 36], σ. 457, 17Χ24 εκ., ISBN 978-960- 7236-13-5.
[Στο εξώφυλλο: Αθήνα 2012].

Στην πλούσια επιστημονική δραστηριότητα τού Σωκράτη Κουγέα, διαπρεπή μεσαιωνολόγου και παλαιογράφου, καθηγητή του Πανεπιστημίου της Αθήνας και ακαδημαϊκού, συγκαταλέγεται και σημαντικός αριθμός μελετών που αφορούν την ιστορία της Μάνης και των ανθρώπων της. Το ενδιαφέρον του αυτό τον οδήγησε στη μελέτη των βενετικών αρχειακών τεκμηρίων χάρη στη συνεργασία του με τον Κωνσταντίνο Μέρτζιο, ο οποίος έχει προσφέρει τόσα πολλά στον χώρο της νεότερης ελληνικής ιστορίας με τις έρευνές του στα βενετικά αρχεία και με τον όγκο των πηγών που δημοσίευσε.

Τα έγγραφα, που συνέλεξε ο Κ. Μέρτζιος και απέστειλε στον Σ. Κουγέα, φυλάσσονται σήμερα στο αρχείο του τελευταίου και αφορούν τη Μάνη σε δύο χρονικές περιόδους της ιστορίας της (λίγο πριν και λίγο μετά τη ναυμαχία της Ναυπάκτου καθώς και την τελευταία δεκαετία του 17ου αιώνα) καθώς και τη δραστηριότητα του πειρατή Λιμπεράκη Γερακάρη. Στους φακέλους του αρχείου περιλαμβάνονται δακτυλόγραφα μεταγραμμένα έγγραφα, άλλα στην ιταλική και άλλα στην ελληνική γλώσσα, μεταφράσεις των ιταλικών κειμένων κάτω από το δακτυλόγραφο ιταλικό κείμενο από τον Κ. Μέρτζιο, και ευρείες περιλήψεις εγγράφων από τον μεταφραστή. Συνέχεια