Η Πάτμος και ο δυτικός κόσμος

Maltezou,PatmosAΧρύσα Α. Μαλτέζου, Σχέσεις της Μονής Πάτμου με τον δυτικό κόσμο. Αρχειακές αποδείξεις (13ος-18ος αι.), τ. Α΄-Β΄, Ακαδημία Αθηνών, Αθήναι 2017, σ. 304 + 2 χ.α. (τόμ. Α΄), 10χ.α. + 305-1038 (τόμ. Β΄), ISBN (τόμ. Α΄) 978-960-404-327-9, (τόμ. Β΄) ISBN:978-960-404-326-6, ISBN [SET] 978-960-404-326-2. [Πραγματείαι της Ακαδημίας Αθηνών, αρ. 73].

Στο δίτομο έργο εκδίδονται τα λεγόμενα «λατινικά» έγγραφα (λατινικά, βενετικά, ισπανικά, αλλά και ελληνικά) που σώζονται στο Αρχείο της Βιβλιοθήκης της μονής Αγίου Ιωάννου Θεολόγου Πάτμου. Πρόκειται για καρπό πολύχρονης ερευνητικής προσπάθειας της ιστορικού και μέλους της Ακαδημίας Αθηνών, Χρύσας Μαλτέζου, η οποία, όπως σημειώνει στα Προλεγόμενα, είχε αρχίσει να συνδιαλέγεται με το σώμα των αρχειακών αυτών πηγών από τις αρχές της δεκαετίας του 1970, όταν ο τότε διευθυντής του ΚΒΕ/ΕΙΕ καθ. Διονύσιος Ζακυθηνός, της είχε αναθέσει την έκδοση των εγγράφων.

Maltezou,PatmosB

Το αρχειακό υλικό, που παρουσιάζεται και εκδίδεται, αναφέρεται στις τύχες της μονής Πάτμου κατά τη μεταβυζαντινή περίοδο και ιδιαίτερα στις σχέσεις της με τον δυτικό κόσμο. Σε αυτό ξεχωριστή θέση έχει το υλικό που αφορά στο μετόχι της μονής στον Στύλο Αποκορώνου, στην Κρήτη.

Κατά τη σ., «η έκδοση ενός ογκώδους και περίπλοκου αρχειακού σώματος κρύβει ερευνητικό κόπο που μόνο όσοι έχουν ασχοληθεί με τέτοιου είδους εκδοτική διαδικασία είναι σε θέση να καταλάβουν». Οι δυσκολίες αυτές, όπως η ίδια σημειώνει, εντείνονται ακόμη περισσότερο όταν έχει χαθεί ο συνεκτικός αρχειακός δεσμός του σώματος, έχει διαταραχθεί η θεματική και χρονολογική συνάφεια των εγγράφων, το αρχειακό σύνολο έχει ποικίλο περιεχόμενο, είναι γραμμένο σε διάφορες γλώσσες και εκτείνεται χρονικά σε πολλούς αιώνες. Τα προβλήματα αυτά και άλλα που σχετίζονταν με την ανάγνωση και μεταγραφή «εξαιρετικά δυσανάγνωστων εγγράφων και την κατανόηση δυσκολονόητων ή και άγνωστων όρων και λέξεων της βενετικής και της κρητικής διαλέκτου», ξεπεράστηκαν στην παρούσα έκδοση, η οποία θα μπορούσε να χαρακτηριστεί υποδειγματική στο είδος της.

Με βάση το περιεχόμενό τους, τα έγγραφα ταξινομήθηκαν από τη σ. σε δύο θεματικές ενότητες. Η πρώτη περιλαμβάνει τα έγγραφα που αφορούν στις σχέσεις της μονής Πάτμου με ηγεμόνες και αξιωματούχους της Δύσης (15ος-18ος αι.), πολλά από τα οποία είχαν εκδοθεί πλημμελώς στο παρελθόν, και η δεύτερη τα έγγραφα εκείνα που αφορούν στο πατμιακό μετόχι στον Στύλο της Κρήτης (13ος-17ος αι.).

Από την πρώτη ενότητα, επισημαίνουμε εδώ τα έγγραφα που εντάσσονται υπό τον τίτλο «Σχέσεις της Μονής με εκπροσώπους της βενετικής εξουσίας», όπου περιγράφονται και εκδίδονται 12 έγγραφα των ετών 1572-1689.

Τα έγγραφα που αφορούν το πατμιακό μετόχι στον Στύλο της Κρήτης, χωρίζονται σε δύο ομάδες. Τα πρώτα τα «Προνομιακά και άλλα έγγραφα βενετών αξιωματούχων», είναι 18 στον αριθμό των ετών 1267-1661, τα οποία εκδίδονται στο τέλος του πρώτου τόμου. Στον Β΄ τόμο και υπό τον τίτλο «Το μετόχι και το κρητικό υπαίθριο τοπίο» δημοσιεύονται οι περιλήψεις 628 εγγράφων των ετών 1321-1789, εκ των οποίων στη συνέχεια γίνεται η «Επιλεκτική έκδοση εγγράφων» των ετών 1491-1789.

Το έργο ολοκληρώνεται με το «Γλωσσάριο»,  το «Ευρετήριο ονομάτων προσώπων και τόπων» και το «Ειδολογικό ευρετήριο εγγράφων».

Η νέα έκδοση προστίθεται στις παλαιότερες εκδόσεις αρχειακού υλικού  από τη μονή Πάτμου[1], οι οποίες κατέστησαν κτήμα της επιστημονικής κοινότητας τον πλούτο που φυλάσσεται στο Αρχείο της Βιβλιοθήκης της Μονής.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΤΟΜΟΣ Α΄

ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΧΕΙΑΚΗΣ ΥΛΗΣ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΒΡΑΧΥΓΡΑΦΙΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΩΝ

1.ΣΧΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΜΕ ΗΓΕΜΟΝΕΣ ΚΑΙ ΑΞΙΩΜΑΤΟΥΧΟΥΣ ΤΗΣ ΔΥΣΗΣ (15ος-18ος αι.)

α) Σχέσεις της Μονής με εκπροσώπους της βενετικής εξουσίας.

β) Σχέσεις της Μονής με εκπροσώπους της λατινικής εκκλησίας

γ) Σχέσεις της Μονής με το τάγμα των Ιωαννιτών Ιπποτών (Ρόδος-Μάλτα)

δ) Σχέσεις της Μονής με βασιλείς της Ισπανίας και άλλους δυτικούς ηγεμόνες

ε) Γράμματα ηγουμένων της Μονής με αίτημα τη διενέργεια ζητείας

στ) Διάφορα

2.ΤΟ ΠΑΤΜΙΑΚΟ ΜΕΤΟΧΙ ΣΤΟΝ ΣΤΥΛΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ (13ος-17ος αι.)

α) Κεντρική και τοπική διοίκηση: Προνομιακά και άλλα έγγραφα βενετών αξιωματούχων.

ΤΟΜΟΣ Β΄

β) Το μετόχι και το κρητικό υπαίθριο τοπίο

γ) Επιλεκτική έκδοση εγγράφων

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ

ΕΥΡΕΤΗΡΙΑ

[1] Βλ. Έρα Βρανούση,  Βυζαντινά έγγραφα της Μονής Πάτμου: Α΄ Αυτοκρατορικά: διπλωματική έκδοσις, Γενική εισαγωγή, Ευρετήρια, Πίνακες, ΙΒΕ/ΕΙΕ, Αθήνα 1980· Μαρία Νυσταζοπούλου – Πελεκίδου, Βυζαντινά έγγραφα της Μονής Πάτμου: Β΄ Δημοσίων Λειτουργών: διπλωματική έκδοσις, Αθήνα 1980· Μ. Γερολυμάτου, Βυζαντινά έγγραφα της Μονής Πάτμου. Γ΄ Πατριαρχικά, ΙΒΕ/ΕΙΕ, Αθήνα 2016.

Advertisements

Η Μεθώνη και η Βενετία

Παναγιώτης Φουτάκης, Η Μεθώνη και η Ιστορία – Η Βενετία και η Εξουσία, Εκδόσεις Καπόν, Αθήνα 2017, σ. 498, 31Χ24εκ., ISBN 978-618-5209-21-6.

Foutakis-Methoni.jpgΤο κάστρο της Μεθώνης είναι ένα εξαιρετικό οχυρωματικό έργο που αποτέλεσε εστία οικονομικής και πολιτισμικής δραστηριότητας για αιώνες, λόγω της στρατηγικής του σημασίας στον χώρο της Μεσογείου. Το βιβλίο περιλαμβάνει την ιστορία του κάστρου της Μεθώνης και της περιοχής από την ομηρική εποχή μέχρι την τουρκοκρατία, με έμφαση στην ενετική παρουσία. Σε αυτό αποκαλύπτονται άγνωστες πτυχές της ιστορίας της Μεθώνης και της θέσης της στην ευρωπαϊκή και νεότερη ελληνική ιστορία. Με πλούσια εικονογραφία και παραθέσεις πηγών, ο συγγραφέας ανασυνθέτει την ιστορία του κάστρου και αναδεικνύει θέματα που έως τώρα παρέμεναν στο ημίφως όπως: η σωστή ονομασία της Μεθώνης, τα αρχαία τείχη και νομίσματά της, οι γραπτές και εικονογραφικές μαρτυρίες του κάστρου, η διάρθρωση της ενετικής διοίκησής του, η κωδικολογία των οικοσήμων, η ταυτοποίηση των 27 θυρεών της Μεθώνης, το ιστορικό του λέοντα της Βενετίας, η μελέτη των 18 λιονταριών της καστρούπολης, η ανακάλυψη του πραγματικού εντολοδόχου της αποκαλούμενης στήλης Morosini, η αποκατάσταση του ονόματος του λεγόμενου πύργου Βιλαρδουίνου, η εξέταση-ανάγνωση του τεκτονικού σήματος της κεντρικής πύλης, η εύρεση της αρχικής, ονομασίας του οκτάπλευρου πύργου του μώλου (Μπούρτζι), ο εντοπισμός της πραγματικής μορφής του παλιού λιμανιού.

Πηγές παρουσίασης και εικόνας εξωφύλλου:
https://kaponeditions.gr/product/i-methoni-ke-i-istoria-i-venetia-ke-exousia/
http://www.public.gr/product/i-methoni-kai-i-istoria-i-benetia-kai-i-eksoysia/prod8910380pp/
http://www.ert.gr/perifereiakoi-stathmoi/kalamata/messinia-istoria-eonon-tou-kastrou-tis-methonis/
http://newsmessinia.blogspot.com/2018/02/blog-post_90.html
ΣΑΚΗΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ Η Μεθώνη των 28 αιώνων, Καθημερινή 05.02.2018
http://www.kathimerini.gr/946323/article/epikairothta/ellada/h-me8wnh-twn-28-aiwnwn

Η Πνευματική Πορεία του Γένους, με όχημα το χειρόγραφο και το έντυπο βιβλίο

K. Σπ. Στάικος, Η Πνευματική Πορεία του Γένους, με όχημα το χειρόγραφο και το έντυπο βιβλίο, Α´ τόμος, 13ος αιώνας-μέσα 16ου, εκδόσεις Άτων, Αθήνα 2017, σ. xxxii+462, 21Χ29 εκ., ISBN:978-618-5337-00-1

Πρόκειται για τον πρώτο τόμο, ενός τετράτομου πονήματος με τον γενικό τίτλο «Η Πνευματική Πορεία του Γένους με όχημα το χειρόγραφο και το έντυπο βιβλίο» που θα ολοκληρωθεί έως το 2020. Κατά τον συγγραφέα, τον ιστορικό του βιβλίου Κ. Στάικο, το έργο σκοπό έχει να καταδείξει τον ακριβή ρόλο που διαδραμάτισαν το χειρόγραφο και το έντυπο βιβλίο, όχι μόνον ως φορείς εκπαίδευσης και γνώσης, αλλά και ως συνδετικοί κρίκοι για τη διαμόρφωση της συνείδησης του Γένους, από την Άλωση έως τα προεπαναστατικά χρόνια.
Ο πρώτος τόμος, έπειτα από τη σύντομη περιγραφή του πλαισίου που διαμορφώθηκε στον ελληνικό χώρο από την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης το 1204 και έως την Άλωση, πραγματεύεται τις απαρχές της διδασκαλίας της ελληνικής γλώσσας και γραμματείας, αρχικά στην Ιταλία και στη συνέχεια στον Βορρά, ως απαραίτητο στοιχείο για την ολοκλήρωση του ουμανιστικού κινήματος, που άρχισε να εκδηλώνεται από τα μέσα του 14ου αιώνα. Στη συνέχεια γίνεται εκτεταμένα λόγος για την αναζήτηση και τη συλλογή ελληνικών χειρογράφων, το μεταφραστικό ρεύμα, τη διαμάχη για το φιλοσοφικό πρωτείο μεταξύ Πλάτωνα και Αριστοτέλη, τις απαρχές της διδασκαλίας των Ελληνικών στο Πανεπιστήμιο της Πάδοβας και τον ρόλο του έντυπου βιβλίου στη διάδοση της αρχαίας ελληνικής και βυζαντινής γραμματείας. Τέλος, εξαίρεται ο ρόλος της Εκκλησίας με τα τρία Πατριαρχεία της Ανατολής, αλλά και τα μοναστηριακά κέντρα – το Άγιο Όρος και τα Μετέωρα–, που πρόσφεραν στέγη στον πνευματικό κόσμο ο οποίος διαβιούσε κάτω από ξένη κυριαρχία, και στον ρόλο των κωδικογράφων στην αναπαραγωγή της πνευματικής παράδοσης.
Στους επόμενους τόμους (κατά τον συγγραφέα), εξετάζεται η πορεία του Γένους σε Δύση και Ανατολή, ο καθένας για μια χρονική περίοδο της τάξης του ενός αιώνα. Σε κάθε περίοδο καταγράφονται οι πνευματικές και οι πρακτικές επιδόσεις της ελληνικής λογιοσύνης, καθώς και η συμβολή τους στην ανάπτυξη (όχι μόνο πνευματική αλλά και κοινωνική) διαφόρων τόπων.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ ΕΝ ΕΙΔΕΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ
ΤΑ ΤΟΥ ΚΑΙΣΑΡΟΣ Τῼ ΚΑΙΣΑΡΙ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄. Από την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης το 1204 ώς την Άλωση το 1453. Πολιτικές και θρησκευτικές ελευθερίες, οικονομία και μεταναστεύσεις
Ιστορικό – Ιδεολογικό πλαίσιο
Βυζαντινά κράτη (Η Αυτοκρατορία της Νίκαιας – Η Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας – Τό Δεσποτάτο της Ηπείρου – Η Αυτοκρατορία της Θεσσαλονίκης)
Λατινικά βασίλεια (Το Κυπριακό βασίλειο – Ηπειρωτική Ελλάδα – Η Ηγεμονία της Αχαΐας – Η καταλανική μάστιγα -Βενετικές κτήσεις – Ο Ελληνισμός της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας)
Πολιτισμικές επιδράσεις των Λατίνων στην Ελλάδα
Διοίκηση-Οικονομία στα κατεχόμενα εδάφη από τους Οθωμάνους και τους Βενετούς
Αγροτική-Βιοτεχνική παραγωγή (Προϊόντα – Κτηνοτροφία – Βιοτεχνία – Εργατικό δυναμικό) Εμπόριο-Ναυτιλία (Διακομιστικό εμπόριο – Ναυτιλία)
Διασπορά των λαών (Εποικισμοί – Οι Αρμένιοι – Οι Ραγουζαίοι – Οι Εβραίοι – Οι Αλβανοί -Οι Τσιγγάνοι)
Τα νομίσματα
Σημειώσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄. Η διάδοση της Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας στην Ιταλία

Τα ελληνικά γράμματα στη Δύση (Η διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας)
Εκπαίδευση
Παλαιολόγεια εκπαίδευση (Εκπαίδευση και εκδοτικό πρόγραμμα)
Η ουμανιστική σχολή του Guarino Veronese
Ουμανιστική φιλοσοφία
Το μεταφραστικό κίνημα στην Ιταλία
Το Καθολικόν Μουσείον στην Κωνσταντινούπολη
Η ανακάλυψη των ελληνικών χειρογράφων στην Αναγέννηση
Η συμβολή των Ελλήνων κωδικογράφωνστην ουμανιστική παιδεία
Ασυνέχεια στη διδασκαλία του Χρυσολωρά
Η Σύνοδος Φερράρας-Φλωρεντίας (1437-1439)
Η αναζωπύρωση της διαμάχης πλατωνικών και αριστοτελικών στην Ιταλία
Ο πνευματικός κύκλος του πάπα Νικολάου Ε΄
Το Δεσποτάτο του Μορέως (Η πνευματική καλλιέργεια)
Ο Πλήθων, η «σχολή» του και οι άνθρωποι του βιβλίου γύρω του
Η Ακαδημία του Βησσαρίωνα
Θρησκευτικός ουμανισμός
Σημειώσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄. ΤΑ Τυπογραφικά Κέντρα τοτ Ελληνικού Βιβλίου στην Ιταλία

Αρχέτυπες εκδόσεις ελληνικών έργων σε λατινική μετάφραση
Εκκλήσεις Ελλήνων λογίων για νέα Σταυροφορία
Το γλωσσικό-φιλολογικό πρόβλημα (Γραμματική: εργαλείο για την εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας – Λεξικά)
Επιφυλάξεις ως προς το έντυπο βιβλίο στη Δύση και την Ανατολή
Απαρχές της ελληνικής τυπογραφίας (Ο πρώτος Έλληνας τυπογράφος – Δύο Κρήτες κληρικοί εκδότες – Το πρώτο ελληνικό ιδιόκτητο τυπογραφείο – Ελληνικά τυπογραφικά στοιχεία)
Περί έντυπης «πρώτης έκδοσης» (editio princeps)
Ἐλληνες στο Πανεπιστήμιο της Πάντοβας (Η διδασκαλία του Τομαίου – Λογοκρισία)
Το ελληνικό πανεπιστημιακό βιβλίο
Αφιερωματικά σημειώματα και πρόλογοι εκδόσεων
Τα ελληνικά γράμματα στη Ρώμη
Ο ρόλος του Καλλιέργη στη διάδοση του ελληνικού βιβλίου στη Ρώμη
Η ιδεολογία των αποφοίτων του Ελληνικού Γυμνασίου της Ρώμης (Η περίπτωση του Λουκάνη -Άγγελος Φορτίας – Νικόλαος Σοφιανός – Το πρώτο «θεολογικό» βιβλίο στη δημώδη γλώσσα: Ι. Καρτάνος – Ανδρόνικος Νούκιος – Αντώνιος Έπαρχος – Ιάκωβος Τριβώλης – Δημήτριος Ζήνος – Ματθαίος Δεβαρής)
Επιγραμματοποιία
Η αναβίωση μιας παλαιάς λογοτεχνίας
Σημειώσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄. Η εξάπλωση των Ελληνικών Σπουδών στον Βορρά

Παρίσι: Το μεγάλο ουμανιστικό κέντρο του Βορρά
Ο Λάσκαρης απόστολος του ελληνικού πνεύματος στον Βορρά
Η εκκλησία της Γαλλίας και η αρχαία λογοτεχνία
Ο Jacques Lefèvre D’Étaples: Οι παραδόσεις του για τον Αριστοτέλη
Η γαλλική φιλολογική ματιά της ελληνολατινικής γραμματείας
Το μεγάλο κεφάλαιο της ελληνικής τυπογραφίας στη Γαλλία
Ελληνικές εκδόσεις του Στέφανου (1545-1551)
Ο ρόλος του Άγγελου Βεργίκιου στην Αυλή της Γαλλίας
Η Βασιλική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας
Τα ελληνικά γράμματα στην Ισπανία (Δημήτριος Δούκας)
Από το Παρίσι στη Γενεύη. Ένα κέντρο του βιβλίου προπύργιο της Μεταρρύθμισης
Οι μεγάλοι τυπογραφικοί οίκοι της Γενεύης: Estienne και Crespin
Το πρόβλημα των χειρογράφων
Η έκδοση της Καινής Διαθήκης του Έρασμου
Τα ελληνικά γράμματα στη Γερμανία
Σημειώσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄. Η Οργάνωση της Ορθοδοξίας στη Δύση και την Ανατολή

Η οργάνωση του Γένους σε εκκλησιαστικό επίπεδο
Σχέσεις Ορθόδοξης και Καθολικής Εκκλησίας
Θεολογική παράδοση στην ορθόδοξη Ανατολή (Η Πατριαρχική Σχολή – Οι Σχολάρχες)
Πατριαρχικός Οίκος: Διοίκηση και οικονομία
Άθως: Μια χριστιανική κοινότητα καταφύγιο των πιστών και κιβωτός της ελληνικής πνευματικής παράδοσης (Η οργάνωση των μονών – Το νομικό καθεστώς – Αρχές ανάκαμψης – Πνευματική παράδοση – Θεολογικά ζητήματα -Κωδικογραφικά εργαστήρια)
Βιβλιοθήκες στο Άγιον Όρος
Η ελληνική κοινότητα της Βενετίας
Θρησκευτικές ελευθερίες
Η Ελληνική Αδελφότητα
Σημειώσεις

ΒΡΑΧΥΓΡΑΦΙΕΣ – ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
ΕΥΡΕΤΗΡΙΑ
Ευρετήριο Ονομάτων και Θεματικό
Ευρετήριο Τόπων

ΣΧΕΤΙΚΑ
Η περιγραφή και τα περιεχόμενα από την παρουσίαση του τόμου στην ιστοσελίδας των εκδόσεων Άτων:
http://atonbooks.gr/product/%CE%B7-%CF%80%CE%BD%CE%B5%CF%85%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CF%80%CE%BF%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B3%CE%AD%CE%BD%CE%BF%CF%85%CF%82-%CE%BC%CE%B5-%CF%8C%CF%87%CE%B7%CE%BC/
Βλ. επίσης:
____, «Ο Κ. Σ. Στάικος μιλά στο ΑΠΕ-ΜΠΕ για τη μελέτη του στην ιστορία της πνευματικής πορείας του Ελληνισμού», δημ. 29 Ιανουαρίου 2018,
https://www.amna.gr/home/article/225445/O-K-S-Staikos-mila-sto-APE-MPE-gia-ti-meleti-tou-stin-istoria-tis-pneumatikis-poreias-tou-Ellinismou

Venetian Renaissance Fortifications in the Mediterranean

Dragoş Cosmescu, Venetian Renaissance Fortifications in the Mediterranean, McFarland Publishing, USA, 2016 [πρόλογος της καθ. E. Molteni, Univ. Ca’ Foscari, Venice].

978-0-7864-9750-8Στο βιβλίο, ο συγγραφέας, διδάκτορας του πανεπιστημίου του Βουκουρεστίου, παρουσιάζει τις βενετικές οχυρώσεις της Κύπρου, της Κρήτης και της Κέρκυρας, τον σχεδιασμό τους και την ιστορία τους. Η Βενετία ήταν από τις πρώτες πολιτείες που ενστερνίστηκαν τις νέες ιδέες της Αναγέννησης στην οχύρωση, οι οποίες θα κυριαρχούσαν στην στρατιωτική αρχιτεκτονική για αιώνες. Η οχύρωση των πόλεων στα παραπάνω νησιά, έγινε σύμφωνα με τα τελευταία πρότυπα της στρατιωτικής τεχνολογίας, με τείχη ικανά να αντέξουν μεγάλους στρατούς και μακρόχρονες πολιορκίες. Οι ισχυρές αυτές οχυρώσεις αποτελούν σήμερα μερικά από τα μεγαλύτερα και καλύτερα διατηρούμενα δείγματα αναγεννησιακών οχυρώσεων.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Acknowledgments  vii
List of Figures  ix
Foreword by Elisabetta Molteni  1
Introduction  5
Part I. The Republic of Venice  11
1—Venice and the Sea  11
2—The Venetian Strategy of Defense  20
3—The Art of Fortification in the Renaissance  25
Part II. The Island of Cyprus  39
4—Nicosia  43
5—Famagosta  53
6—Cerines  71
Part III. The Island of Crete  74
7—Candia  85
8—Canea  109
9—Retimo  128
Part IV. The Island of Corfu  139
10—Corfu  143
Part V. The Defenses Under Attack  170
11—The War of Cyprus, 1570–1574  173
12—The War of Candia, 1645–1669  180
13—The War of Morea, 1684–1699  189
14—The War of 1714–1718  192
Conclusion  199
Appendix I: Chronology  203
Appendix II: Glossary  206
Appendix III: Table of Architectural Features  208
Chapter Notes  209
Bibliography  217
Index  225

ΣΧΕΤΙΚΑ

https://mcfarlandbooks.com/product/venetian-renaissance-fortifications-in-the-mediterranean/
Μέρος του βιβλίου διαθέσιμο στη διεύθυνση:
https://books.google.gr/books?id=ke07CwAAQBAJ

Culture and Society in Crete

Culture and Society in Crete: From Kornaros to Kazantzakis, Edited by Liana Giannakopoulou and E. Kostas Skordyles, Cambridge Scholars Publishing 2017, σ. 323, 14Χ21 εκ., ISBN 978-1-5275-0287-1.

Ο τόμος περιέχει μια επιλογή από τις εισηγήσεις στο διεθνές συνέδριο που οργανώθηκε από την Λιάνα Γιαννακοπούλου και τον Κώστα Σκορδίλη στο Selwyn College, Cambridge, από τις 30 Ιουνίου έως την 1η Ιουλίου 2014, προς τιμήν του καθηγητή David Holton.
Από τα περιεχόμενα του τόμου επιλέγουμε τις ακόλουθες συμβολές:

Marina Rodosthenous-Balafa, Petrarchism and Anti-Petrarchism: The Manneristic Response of the Cypriot Canzoniere and Chortatsis’s Panoria, 13-32.
Nikolas Kakkoufas, Dangerous Dreams and Dubious Visions in Kornaros’ Erotokritos, 33-66.
Michael Paschalis, The Evolution of Authorial Self-Consciousness in Cretan Renaissance Literature, 67-76.
Io Manolessou, Graphematic Evidence for Cretan Phonology from the 16th to the 20th Century, 151-170.
Maria Mondelou, Illegitimate Children and Inheritance: Practices of Property  Τransmission in 16th-Century Testaments from Sitia, Crete, 171-182.
Caterina Carpinato, Crete in Venice: The Presence of the Great Island in Venetian Architecture, Visual Arts, Music, and Literature, 217-240.
Lilia Diamantopoulou, Intermedial Translation: Erofili, Erotokritos and The Sacrifice of Abraham in the Greek Classics Illustrated, 259-284.
Stathis Gauntlett, “Βάρδα από γράμματα!” Some Cretan Inflections of the Literary Denigration of Letters and Literati, and the Exaltation of Orality, from Kornaros to Kazantzakis, 285-298.

Σχετικά:

http://www.cambridgescholars.com/culture-and-society-in-crete

Πρώτες σελίδες: http://www.cambridgescholars.com/download/sample/64152

Bishop Benedetto of Cephalonia

Apostolos Kouroupakis & Christopher David Schabel, «Bishop Benedetto of Cephalonia, 1207–post 1239», Mediterranean Historical Review 32.2. (2017), 139-152

Μια νέα ματιά στις λίγες πηγές που αφορούν τον πρώτο λατίνο επίσκοπο Κεφαλληνίας Βενέδικτο, στο πλαίσιο της πρόσφατης αναθεωρημένης ιστορίας της κυριαρχίας του κόμητος Μάιου Ορσίνι στο νησί.

Σχετικά: http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/09518967.2017.1396768

Roman Inquisition in the societies of the Venetian Ionian Islands

Stathis Birtachas, «Deviant ideas, prohibited books and aberrant practices: reflections of the Roman Inquisition in the societies of the Venetian Ionian Islands (sixteenth–seventeenth centuries)», Mediterranean Historical Review 32.1 (2017), 41-64.

Στη μελέτη εξετάζονται πτυχές της ιστορίας των σχέσεων μεταξύ της Ρωμαϊκής Ιεράς Εξέτασης και των κοινωνιών των βενετοκρατούμενων νησιών του Ιονίου.

 

Από την Τήνο του βενετού δόγη στην Τήνο της Υψηλής Πύλης

Από την Τήνο του βενετού δόγη στην Τήνο της Υψηλής Πύλης. 300 χρόνια από την παράδοση του κάστρου της Τήνου, Δήμος Τήνου, Α΄ Ιστορικό Συνέδριο, επιμ. έκδοσης π. Μάρκος Φώσκολος, Τήνος 2017.

Tinos2

Στον τόμο περιέχονται τα πρακτικά του Ιστορικού Συνεδρίου που πραγματοποιήθηκε στην Τήνο στις 16-18 Ιουλίου 2015, στο οποίο καλύφθηκαν όψεις της ιστορικής διαδρομής της Τήνου κατά την ύστερη βενετοκρατία και την πρώιμη τουρκοκρατία.

Περιεχόμενα τόμου

Χρύσα Μαλτέζου, Χαιρετισμός
Σίμος Ι. Ορφανός, Χαιρετισμός
ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ, ΒΕΝΕΤΙΚΗ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ
Antonio Carile, Τo όνειρο του Ναβουχοδονόσορ και η αλληλοδιαδοχή των αυτοκρατοριών στην ιστορία της σωτηρίας
Κώστας Γ. Τσικνάκης, Η Τήνος μετά τον τέταρτο Βενετοτουρκικό πόλεμο
Αναστασία Παπαδία-Λάλα, Τοπική Διοίκηση και δίκτυα εξουσίας στην Τήνο κατά τη Βενετική περίοδο (πρώτο μισό του 17ου αιώνα) Συνέχεια

Κρητικά Χρονικά 37 (2017)

Critica_Chronika_37 (2017)Στον τόμο περιλήφθηκαν η εισαγωγική ομιλία, τα κείμενα των έξι κεντρικών εισηγήσεων των τριών τμημάτων του 12ου Διεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου (Ηράκλειο, 21-25 Σεπτεμβρίου 2016), καθώς και τρία κείμενα που εντάσσονται στη θεματική του Συνεδρίου («Μετακινήσεις»), αντίστοιχα με τη χρονική του διάταξη στις τρεις μεγάλες περιόδους της Κρητικής ιστορίας (Προϊστορική και Αρχαία Ελληνική, Βυζαντινή και Μεσαιωνική, Νεότερη).

Περιεχόμενα τόμου

Στη θεματική του ιστολογίου εντάσσονται ειδικότερα οι μελέτες:

Όλγα Γκράτζιου, Τόσο κοντά και τόσο μακριά. Κρήτη και Βενετία 1211-1669: η μαρτυρία των υλικών τεκμηρίων.
Στέφανος Κακλαμάνης, Ἀμφίδρομες πολιτισμικὲς μεταφορὲς στὴν Κρήτη τῆς Ἀναγέννησης.
Δημήτριος Τσουγκαράκης – Ελένη Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη, Κινητικότητα κληρικῶν καὶ μοναχῶν ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Κρήτης κατὰ τὴ διάρκεια τῆς Βενετοκρατίας.

Βλ. επίσης:

https://neograeca.wordpress.com/2017/12/22/%CE%BD%CE%AD%CE%B1-%CE%AD%CE%BA%CE%B4%CE%BF%CF%83%CE%B7-%CE%BA%CF%81%CE%B7%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AC-%CF%87%CF%81%CE%BF%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AC-%CF%84-%CE%BB%CE%B6%CE%84-2017/

Collegio Flangini 350 anni – Κολλέγιο Φλαγγίνη 350 χρόνια

Collegio Flangini 350 anni, Atene-Venezia 2016 – Κολλέγιο Φλαγγίνη 350 χρόνια, Αθήνα-Βενετία 2016, 24Χ17 cm, σ. 442, ISBN 978-960-7743-71-8 [Istituto Ellenico di Studi Bizantini e Postbizantini di Venezia – Tommaso Flanghini 8 – Ελληνικό Ινστιτούτο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών Βενετίας – Θωμάς Φλαγγίνης 8].

Με τη διαθήκη του της 11ης Σεπτεμβρίου 1644 ο Θωμάς Φλαγγίνης, δικηγόρος στη Βενετία με ρίζες κερκυραϊκές αλλά και κυπριακές, κατέλιπε στο Δημόσιο Ταμείο της Βενετίας ένα μεγάλο ποσό χρημάτων, το οποίο ανερχόταν σε 164.716 δουκάτα, από τους τόκους του οποίου όριζε να καλύπτονται τα έξοδα ενός Κολλεγίου για τους νέους Έλληνες ορθοδόξους, οι οποίοι θα σπούδαζαν σε αυτό και στη συνέχεια θα μεταλαμπάδευαν τα φώτα τους στον σκλαβωμένο ελληνικό χώρο. Το Κολλέγιο δέχτηκε τους πρώτους τρόφιμους το 1665. Από τότε και έως την πτώση της Γαληνοτάτης, το 1797, φιλοξένησε 520 υποτρόφους, οι οποίοι σπούδασαν σε αυτό και πολλοί συνέχισαν ανώτατες σπουδές στο πανεπιστήμιο της Πάδοβας.

Η συμπλήρωση των 350 χρόνων από την ίδρυση του Κολλεγίου Φλαγγίνη το 2015, αποτέλεσε την αφορμή για την πραγματοποίηση συνεδρίου στον χώρο του Ινστιτούτου, την κυκλοφορία σειράς γραμματοσήμων από τα Ελληνικά Ταχυδρομεία, και τη συγκρότηση και έκδοση του παρόντος τόμου, ως εκδήλωση τιμής προς τον ιδρυτή καθώς και προς όλους εκείνους που στη συνέχεια χρηματοδότησαν τη λειτουργία του Κολλεγίου.

Περιεχόμενα τόμου

Prolusione
Antonella Barzazi, Il cantiere dell’educazione a Venezia nel Sei-Settecento, 11-39.
Vassiliki Bobou-Stamati, Gli statuti della nazione degli scolari greci nello Studio di Padova (17o-18o sec.), 41-87.
Tatiana Bovo, La presenza intellettuale greca a Padova nel XVII secolo: dalla matrice accademica alla prospettiva panellenica, 89-112.
Claudio Caldarazzo, La natio ultramarina a Padova. Materiali e appunti (1656-1797), 113-138.
Renato D’Antiga, San Prosdocimo: un santo orientale protettore di Padova e della sua Università, 139-146.
Piero del Negro, I collegi universitari greci di Padova nel Sei-Settecento, 147-163.
Maria Cecilia Gretti – Virgilio Giormani, La “diaspora Europea” di una famiglia ionica del Settecento: I fratelli Carburi, 165-187.
I. K. Hassiotis, Il problema dell’educazione del mondo greco durante la dominazione ottomana ed il Collegio Flangini, 189-203.
Athanassios E. Karathanassis, Il Collegio Flanginis di Venezia, 205-224.
Spyros Karydis, Il clero ortodosso delle isole ionie sotto la dominazione veneziana nel 17o e 18o secolo. Un mondo di contrasti, 225-285.
Katerina B. Korrè, Per una biografia di Tommaso Flangini, 287-340.
Georgios Ploumidis, Lasciti di filantropia nella Confraternità di San Nicolò dei Greci, 341-357.
Panajota Tzivara, Studenti greci presso il Collegio Flangini e Padova, professionisti in patria. Tracce di un lungo percorso, 359-426.
Tavole, 427-442.

Αιτήματα και πραγματικότητες των Ελλήνων της Βενετοκρατίας – τεύχος 5

Γ. Πλουμίδης (έκδ.), Αιτήματα και πραγματικότητες των Ελλήνων της Βενετοκρατίας, Μέρος Α΄ 1627-1795. Μέρος Β΄ 1563-1655, Τεύχος πέμπτο – Suppliche e realtà dei Greci della venetocrazia, Parte I 1627-1795 Parte II 1563-1655 Fascicolo quinto, Αθήνα-Βενετία 2016, 24X17 cm, σ. 414, ISBN 978 960 7743-70-1 [Ελληνικό Ινστιτούτο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών Βενετίας – Graecolatinitas nostra. Πηγές 16].

«Τα αιτήματα προς τις βενετικές κυβερνητικές υπηρεσίες στα χρόνια της Γαληνότατης υποβάλλονταν στο Κολλέγιο και κατηγοριοποιούνταν κυρίως ως προς την καταγωγή-διαμονή του αιτούντος και κατόπιν διεκπεραιώνονταν ανάλογα με το περιεχόμενο. Οι Υπερπόντιοι (Oltramarini) καταχωρίζονταν στους «εκτός» (fuori), ενώ οι κατοικούντες στη Βενετία και στην απέναντι στεριά κατατάσσονταν στους «εντός» (dentro). Για τον λόγο αυτό οι σχετικές αρχειακές σειρές έλαβαν την αντίστοιχη ονομασία. Δεν είναι λίγες όμως οι περιπτώσεις, κατά τις οποίες αίτηση του ίδιου περιεχομένου ανευρίσκεται και στις δυο παραπάνω σειρές. Προφανώς, με τον τρόπο αυτό ο προσφεύγων πίεζε προς όλες τις κατευθύνσεις. Επίσης υπάρχει η αρχειακή σειρά των Αιτημάτων, που απευθύνονταν στους Savi, δηλαδή σε μια πιο ειδική επιτροπή».

Με το ανωτέρω κείμενο, ο καθηγητής Γ. Πλουμίδης μάς εισάγει στις αρχειακές σειρές του Κρατικού Αρχείου της Βενετίας, στις οποίες σώζονται τα αιτήματα των Ελλήνων προς την κεντρική βενετική διοίκηση, τα οποία παρουσιάζουν μια απίστευτη ποικιλία θεμάτων, η οποία ανατροφοδοτούνταν από τις εκάστοτε συγκυρίες. Καρπός της τριαντάχρονης ενασχόλησής του με το αντικείμενο αυτό είναι τα τέσσερα τεύχη των «Αιτημάτων» στα οποία περιλήφθηκαν τα αιτήματα που βρέθηκαν στην αρχειακή σειρά: ASV, Collegio, Risposte di fuori (σήμερα Suppliche di fuori), για τα οποία παραπέμπουμε σε προηγούμενο άρθρο μας.

Στον παρόντα τόμο, τον πέμπτο στη σειρά, συγκεντρώνονται τα αιτήματα που ανευρέθηκαν στις αρχειακές σειρές Collegio – Suppliche Commesse ai Savi και Collegio Suppliche di Dentro χωρισμένα σε δύο αντίστοιχα μέρη.
Στο πρώτο Μέρος περιλαμβάνονται περιλήψεις των αιτημάτων προς τους Savi, τα κείμενα των οποίων υπάρχουν στους φακέλους 530-597 της αρχειακής σειράς Collegio – Suppliche Commesse ai Savi. Πρόκειται για 1231 συνολικά αιτήματα, χρονολογημένα από τις 5 Μαΐου 1627 έως τις 18 Μαρτίου 1795.
Στο δεύτερο Μέρος συγκεντρώνονται οι περιλήψεις των αιτημάτων προς το Κολλέγιο, τα οποία βρέθηκαν στους φακέλους 1-46 της αρχειακής σειράς Collegio Suppliche di Dentro. Πρόκειται για 915 συνολικά αιτήματα από τις 17 Δεκεμβρίου 1563 έως την 1η Μαρτίου 1655.

Το υλικό που έχει αποθησαυριστεί στον τόμο αποτελεί πολύτιμη πηγή για τους ερευνητές της περιόδου της βενετοκρατίας, αφού τα Αιτήματα προσφέρουν ζωντανή την εικόνα της εποχής στην οποία αναφέρονται: των ανθρώπων με την καθημερινότητά τους, των ισχυρών τοπικά οικογενειών και του ρόλου που διαδραμάτιζαν στη νομή και στη διαχείριση της εξουσίας, των προσφύγων και των αναγκών τους, της Εκκλησίας και των προνομίων της, της οικονομίας, των μηχανισμών της κεντρικής βενετικής κυβέρνησης.

Αιτήματα και πραγματικότητες των Ελλήνων της Βενετοκρατίας, τεύχος 4

Γ. Πλουμίδης (έκδ.), Αιτήματα και πραγματικότητες των Ελλήνων της Βενετοκρατίας (1601-1666), Τεύχος τέταρτο – Suppliche e Realtà dei Greci della venetocrazia (1601-1666), Fascicolo quarto, Αθήνα-Βενετία 2013, 24X17 cm, σ. 164, ISBN 978 960-7743-66-4 [Ελληνικό Ινστιτούτο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών Βενετίας – Graecolatinitas nostra. Πηγές-Fonti 13].

Πρόκειται για το τέταρτο στη σειρά τεύχος, στο οποίο ο Διευθυντής του Ελληνικού Ινστιτούτου της Βενετίας, καθηγητής Γ. Πλουμίδης, συγκέντρωσε τα αιτήματα των Ελλήνων, βενετών υπηκόων του Κράτους της Θάλασσας, προς την κεντρική βενετική διοίκηση, τα οποία καλύπτουν τη χρονική περίοδο 1601-1666. Τα αιτήματα των Ελλήνων περιέχονται διάσπαρτα στους φακέλους της αρχειακής σειράς Collegio-Suppliche di fuori (άλλοτε Risposte di fuori) του Κρατικού Αρχείου της Βενετίας.

Από την πολύχρονη έρευνα στην ανωτέρω αρχειακή σειρά έχουν προκύψει έως σήμερα άλλα τρία τεύχη, δημοσιευμένα από τον ίδιον:
Τεύχος Α΄ (Ιωάννινα 1985). Πηγή: ASV, Collegio, Risposte di fuori, φάκελοι 311-353, αιτήματα 577, καλύπτουν το χρονικό διάστημα 6 Απριλίου 1554 έως 5 Φεβρουαρίου 1601.
Τεύχος Β΄ (Ιωάννινα 1985). Πηγή: ASV, Collegio, Risposte di fuori, φάκελοι 420-468, αιτήματα 255, χρονολογημένα από 29 Νοεμβρίου 1667 έως 11 Μαΐου 1714.
Τεύχος Γ΄ (Ιωάννινα 1992). Πηγή: Collegio, Risposte di fuori, φάκελοι 468-529, αιτήματα 558, από 13 Σεπτεμβρίου 1714 έως 1η Απριλίου 1796.

Στον παρόντα τόμο, όπως και στους προηγούμενους, περιλαμβάνονται περιλήψεις των αιτημάτων, τα οποία υπάρχουν στους φακέλους 354-419 της αρχειακής σειράς Collegio – Suppliche di fuori. Πρόκειται για 656 αιτήματα, χρονολογημένα από τις 14 Μαρτίου 1601 έως τις 19 Φεβρουαρίου 1666.

Όπως σημειώνει ο εκδότης στον πρόλογό του, η περίοδος 1601-1666 «περιλαμβάνει αιτήματα στον απόηχο της κατάληψης της Κύπρου και των συρράξεων που ακολούθησαν τη Ναυμαχία της Ναυπάκτου. Πολλοί είναι εκείνοι, που στις αιτήσεις τους υπογραμμίζουν τη συμμετοχή τους σε αυτές τις συγκρούσεις». Δεν λείπουν φυσικά αιτήσεις για την επικύρωση ποικίλων αποφάσεων των τοπικών βενετικών αρχών, για προσλήψεις, παραχωρήσεις δημόσιας γης και ιδρυμάτων που βρίσκονταν υπό δημόσιο έλεγχο, όπως ήταν οι ναοί και οι μονές δημοσίου δικαιώματος, καθώς και αιτήματα των βενετών υπηκόων για απαλλαγές από αγγαρείες ή για επικύρωση προνομίων και χορηγιών.

Ο τόμος, όπως και οι προηγούμενοι άλλωστε, αποτελεί πολύτιμη πηγή πληροφοριών για τους ερευνητές το ενδιαφέρον των οποίων επικεντρώνεται στον βενετοκρατούμενο ελληνικό χώρο.

Andrea Cornaro, Historia Candiana. Μια αφήγηση του Δ´ Βενετοτουρκικού πολέμου (1570-1573)

Andrea Cornaro Historia Candiana. Μια αφήγηση του Δ´ Βενετοτουρκικού πολέμου (1570-1573). Κύπρος – Ναύπακτος. Εισαγωγή, έκδοση κειμένου, απόδοση στα ελληνικά, σημειώσεις & Παράρτημα, Στέφανος Κακλαμάνης, Λευκωσία 2017 [Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών. Πηγές και Μελέτες της Κυπριακής Ιστορίας LXXVIII.

Andrea_Cornaro,Historia_Candiana

Τίτλος, περιεχόμενα και πρόλογος στη διεύθυνση: https://www.academia.edu/35180449/

Πρακτικά του 7ου Διεθνούς Συνεδρίου Neograeca Medii Aevi (Νοέμβριος 2012, Ηράκλειο Κρήτης)

Χαρτογραφώντας τη δημώδη λογοτεχνία (12ος-17ος αι.). Πρακτικά του 7ου Διεθνούς Συνεδρίου Neograeca Medii Aevi, επιμ. Στέφανος Κακλαμάνης – Αλέξης Καλοκαιρινός, Εταιρία Κρητικών Ιστορικών Μελετών, Ηράκλειο 2017.

nma1

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΟΜΟΥ

Πηγή: https://neograeca.wordpress.com/ 

 

Studi in onore del prof. Giorgio Fedalto

Studi in onore del prof. Giorgio Fedalto, Atene-Venezia 2016 [Istituto Ellenico di Studi Bizantini e Postbizantini di Venezia – Biblioteca No 32]
Μελέτες προς τιμή του καθηγ. Giorgio Fedalto, Αθήνα-Βενετία 2016 [Ελληνικό Ινστιτούτο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών Βενετίας – Βιβλιοθήκη Αρ. 32].

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Presentazione, 9-10.

Bibliografia degli scritti del prof. Giorgio Fedalto, 13-44.

Cesare Alzati, Roma, la Nuova Roma e l’Occidente tra VI e VII secolo. Identità istituzionale e dissenso religioso, 45-73.

Maria Elisabetta Bottecchia Dehò, «Doce quod doceam» Girolamo. Spunti dall’Epistolario, 75-92.

Nicola Bux, L’Unione dei cristiani e il dialogo con ebrei e musulmani: due emblematiche utopie della Terra Santa, 93-111.

Antonio Carile, Augusto nell’Immaginario storico romano-orientale, 113-123.

Leo Citelli, Manoscritti di musica bizantina nella Biblioteca Universitaria di Padova, 125-156.

Giuseppe Cuscito, Aquileia e Concordia nei primi secoli cristiani, 157-170.

Renato D’Antiga, Le origini del monachesimo venetico, 171-200.

Marco Foscolo, La cattedrale latina di Tinos e il regolamento del suo primo “Capitulum” (1626-1640), 201-217.

Spyros Gaoutsis, Un catalogo di reliquie di santi del 1767 redato dal vescovo di Cefalonia e Zante Balthassar Maria Remondini, 219-236.

Spyros Chr. Karydis, Collective patronage and the question of the origin of the orthodox religious confraternities in the latin-greek area, 237-258.

Anthony Luttrell, Monkless “Monasteria” on Hospitaller Rhodes, 259-270.

Chryssa Maltezou, La vicenda di una lettera patriarcale: la «Crisobolla» sinodale del Patriarca Ecumenico Ioannikios II (1651), 271-284.

Manlio Miele, Papa Francesco e gli sviluppi recenti del metodo sinodale, 285-317.

Enrico Morini, I santi di Salonicco, 319-346.

Nikos G. Moschonàs, La politica religiosa dei repubblicani francesi nelle Isole Ionie occupate, 347-356.

Panajotis G. Nikolopoulos, La funzione liturgica dei rotoli. La testimonianza delle nuove trovate a Sinai, 357-364.

Georgios Ploumidis, Smirne. Tensioni religiose, 365-379.

Jean Richard, Le project d’eréction de Satalie en Archevêché (1386), 381-386.

Domenico Romani, Il primo approccio dei missionari Mazziani con i cristiani d’Oriente, 387-402.

+Dimitrios Salachas, Prospettive nel 2016 per il dialogo teologico tra le Chiese cattolica ed ortodossa, 403-428.

Peter Schreiner, Die Kette im Kaiserpalast: Überlegungen zur Begegnung von Petrus von Anagni und Kaiser Michael VII. Dukas in Konstantinopel (1072), 429-440.

Francis Thonippara, Churches of St. Thomas christian tradition: an overview, 441-456.

Maria Veronese, La traduzione latina dell’ “Epistula Clementi ad Iacobum”, 457-476.